واژهنامهٔ سیمان
۲۶ اصطلاحی که در خرید، آزمایش و اجرای سیمان و بتن به کار میرود — به زبان ساده و بدون تعارف.
کلینکر Clinkerگلولههای خاکستریرنگی که از پخت مخلوط سنگ آهک و خاک رس در کورهٔ ۱۴۵۰ درجه بیرون میآید. کلینکر را با کمی سنگ گچ آسیاب میکنند و حاصلش سیمان است. بهای تمامشدهٔ سیمان بیش از هر چیز به هزینهٔ انرژی همین کوره وابسته است. توضیح کامل ←
عیار بتن Cement contentمقدار سیمان در هر متر مکعب بتن، بر حسب کیلوگرم. بتن عیار ۳۵۰ یعنی ۳۵۰ کیلوگرم سیمان در هر متر مکعب، معادل ۷ کیسهٔ ۵۰ کیلویی. عیار بالاتر لزوماً بتن بهتر نمیسازد؛ نسبت آب به سیمان تعیینکنندهتر است. توضیح کامل ←
تیپ سیمان Cement typeدستهبندی سیمان پرتلند بر پایهٔ ترکیب فازهای کلینکر. استاندارد ملی ایران ۳۸۹ پنج تیپ تعریف میکند. تیپ ۲ پرمصرفترین سیمان ساختمانی ایران است و تیپ ۵ برای محیطهای پرسولفات. توضیح کامل ←
C₃A Tricalcium aluminateآلومینات تریکلسیم؛ فازی از کلینکر که با سولفات خاک واکنش میدهد و محصول واکنش، حجیمتر از مادهٔ اولیه است. همین انبساط بتن را از درون میترکاند. حد آن در تیپ ۲ هشت درصد و در تیپ ۵ پنج درصد است. توضیح کامل ←
C₃S Tricalcium silicateسیلیکات تریکلسیم؛ فاز اصلی مسئول مقاومت اولیهٔ سیمان. هرچه بیشتر باشد، بتن زودتر به مقاومت میرسد و گرمای بیشتری هم آزاد میکند. توضیح کامل ←
بلین Blaine finenessمعیار نرمی سیمان بر حسب سانتیمتر مربع بر گرم؛ یعنی مساحت سطح ذرات در هر گرم. سیمان نرمتر سریعتر واکنش میدهد و مقاومت اولیهٔ بالاتری میدهد، ولی آب بیشتری هم میخواهد. توضیح کامل ←
گیرش اولیه Initial setلحظهای که خمیر سیمان روانی خود را از دست میدهد و دیگر قابل کار کردن نیست. استاندارد حداقل ۴۵ دقیقه را الزام میکند تا فرصت حمل و ریختن بتن باشد. توضیح کامل ←
گیرش نهایی Final setزمانی که خمیر سیمان کاملاً سفت میشود و باربریاش شروع میشود. در سیمانهای معمول ایران حدود سه تا چهار ساعت پس از اختلاط. توضیح کامل ←
پوزولان Pozzolanمادهٔ سیلیسی مثل خاکستر آتشفشانی یا دودهٔ سیلیس که بهتنهایی خاصیت چسبندگی ندارد، ولی در حضور آهک آزادِ سیمان واکنش میدهد و مقاومت میسازد. توضیح کامل ←
سیمان پوزولانی Pozzolanic cementسیمانی که بخشی از کلینکرش با پوزولان جایگزین شده. مقاومت اولیهاش کمتر و مقاومت بلندمدت و دوامش در برابر سولفات بیشتر است. ارزانتر هم تمام میشود. توضیح کامل ←
سرباره Slagپسماند کورهٔ ذوبآهن که پس از آسیاب، خاصیت سیمانی پیدا میکند. سیمان سربارهای گرمای هیدراسیون کمتری دارد و برای بتن حجیم و محیط دریایی مناسب است. توضیح کامل ←
نسبت آب به سیمان Water–cement ratioوزن آب تقسیم بر وزن سیمان. مهمترین عدد در کیفیت بتن. هر آبی که بیش از نیاز واکنش اضافه شود، پس از تبخیر جای خالی میگذارد و مقاومت را پایین میآورد. آب اضافه، شایعترین دلیل بتن ضعیف در کارگاه است. توضیح کامل ←
اسلامپ Slumpمعیار روانی بتن تازه بر حسب سانتیمتر، با مخروط استاندارد اندازهگیری میشود. اسلامپ بالا یعنی بتن روانتر و کار با آن راحتتر — ولی اگر با آب اضافه به دست آمده باشد، به قیمت مقاومت تمام شده. توضیح کامل ←
عملآوری Curingمرطوب نگه داشتن بتن پس از ریختن، تا واکنش سیمان کامل شود. بتنی که عملآوری نشود ممکن است تا سی درصد از مقاومت طرح را از دست بدهد. ارزانترین کاری است که بیشترین تأثیر را دارد. توضیح کامل ←
مقاومت فشاری ۲۸ روزه 28-day strengthمقاومت نمونهٔ بتن پس از بیستوهشت روز عملآوری استاندارد. مبنای پذیرش بتن در قرارداد و آزمایشگاه همین عدد است، نه مقاومت هفتروزه. توضیح کامل ←
سیمان فله Bulk cementسیمان بدون بستهبندی که با تانکر حمل و در سیلو تخلیه میشود. قیمتش بر حسب تن اعلام میشود و برای حجم بالا بهصرفه است، ولی سیلو و تجهیزات تخلیه میخواهد. توضیح کامل ←
سیمان پاکتی Bagged cementسیمان بستهبندیشده در کیسهٔ استاندارد ۵۰ کیلویی. برای پروژههای کوچک و متوسط، پرت کمتر و انبارداری سادهتری دارد. توضیح کامل ←
حرارت هیدراسیون Heat of hydrationگرمایی که هنگام واکنش سیمان با آب آزاد میشود. در بتن حجیم این گرما داخل قطعه حبس میشود و اختلاف دمای مغز و سطح، ترک حرارتی میسازد. تیپ ۲ برای همین حالت انتخاب میشود. توضیح کامل ←
حملهٔ سولفاتی Sulfate attackواکنش سولفات موجود در خاک یا آب زیرزمینی با ترکیبات سیمان، که محصولی حجیمتر تولید میکند و بتن را از درون متلاشی میکند. راه مقابله، سیمان با C₃A پایین است. توضیح کامل ←
شوره Efflorescenceلکههای سفید پودری روی سطح بتن یا دیوار. ناشی از انتقال املاح محلول به سطح توسط رطوبت و تبخیر آن. معمولاً مشکل ظاهری است نه سازهای، و ریشهاش رطوبت است نه بدی سیمان. توضیح کامل ←
جداشدگی Segregationجدا شدن سنگدانههای درشت از خمیر سیمان، معمولاً بر اثر ریختن بتن از ارتفاع زیاد یا ویبرهٔ بیش از حد. نتیجهاش بتنی است که در یک نقطه پر سنگ و در نقطهٔ دیگر پر ملات است. توضیح کامل ←
آبانداختگی Bleedingبالا آمدن آب به سطح بتن تازه پس از ریختن. مقدار کم آن طبیعی است؛ زیادش نشانهٔ آب اضافه یا کمبود ریزدانه است و سطح بتن را سست میکند. توضیح کامل ←
طرح اختلاط Mix designنسخهٔ دقیق نسبت سیمان، شن، ماسه، آب و افزودنیها برای رسیدن به مقاومت و روانی مشخص. آزمایشگاه بتن آن را بر پایهٔ مصالح همان منطقه تعیین میکند؛ هیچ جدول عمومی جای آن را نمیگیرد. توضیح کامل ←
بتن مگر Lean concreteبتن کمعیار، معمولاً حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم سیمان در متر مکعب، که زیر فونداسیون ریخته میشود تا سطح تراز و تمیزی برای آرماتوربندی بسازد. باربر نیست. توضیح کامل ←
افت حرارتی Loss on ignition (LOI)درصد کاهش وزن نمونهٔ سیمان پس از حرارت دادن. عدد بالا معمولاً یعنی سیمان رطوبت جذب کرده یا کربنات اضافه دارد. استاندارد سقفی برای آن تعیین کرده است. توضیح کامل ←
درب کارخانه Ex-works priceقیمت سیمان در محل تحویل کارخانه، بدون کرایهٔ حمل، تخلیه و سود واسطه. مبنای مقایسهٔ نرخ کارخانههاست، نه قیمتی که خریدار نهایی میپردازد. توضیح کامل ←