قیمت سیمان درب کارخانه دقیقاً یعنی چه؟
قیمت سیمان درب کارخانه نرخی است که خریدار برای تحویل سیمان در انبار خود کارخانه می‌پردازد؛ بار هنوز یک کیلومتر هم راه نرفته و کامیونش را خود خریدار می‌فرستد. در آمار معاملات فیزیکی بورس کالای ایران، محل تحویل معامله‌های سیمان «انبار کارخانه» ثبت میشود و نرخ هر معامله به همین شرط است.
پس عددی که در تابلوی بورس یا جدول «قیمت روز سیمان» می‌بینید قیمت تمام‌شده نیست. کرایهٔ حمل، بارگیری و تخلیه، انبارداری، پرت، سود بنکدار و مالیات فاکتور بعداً رویش می‌نشیند و جمع این‌ها، بسته به فاصله و حجم خرید، فاصلهٔ کارخانه تا کارگاه را می‌سازد.
نرخ درب کارخانه را از کجا میشود فهمید؟
نرخ درب کارخانه همان نرخ معامله‌شده در بورس کالاست، نه نرخ اعلامی فروشنده. بیشتر کارخانه‌ها سیمانشان را در بازار فیزیکی بورس کالا عرضه می‌کنند و هر معامله با نام کارخانه، نوع سیمان، بستهبندی و تاریخ ثبت میشود.
برای نمونه، در معاملات بورس کالا در دو هفتهٔ ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵، پاکت ۵۰ کیلویی سیمان تیپ ۲ بسته به کارخانه از حدود ۱۹۴ تا ۲۷۱ هزار تومان معامله شد و تیپ ۲ فله تنی از حدود ۲ میلیون و ۷۷۰ هزار تا ۴ میلیون و ۴۴۰ هزار تومان. این بازه زود کهنه میشود؛ نرخ همین هفته را برای هر کارخانه جدا در «قیمتهای تفکیکی» ببینید.
چرا سیمان پاکتی درب کارخانه از فله گران‌تر است؟
سیمان پاکتی درب کارخانه گران‌تر است چون پول پاکت، پرکردن و بارگیری کیسه‌ای هم در نرخش است. در همان دو هفتهٔ بورس کالا، میانهٔ نرخ پاکت ۵۰ کیلویی تیپ ۲ حدود ۲۰۵٬۷۰۰ تومان بود؛ یعنی هر تن پاکتی حدود ۴ میلیون و ۱۱۰ هزار تومان، در برابر میانهٔ حدود ۲ میلیون و ۹۴۵ هزار تومان برای هر تن فله. فاصله نزدیک ۴۰ درصد است.
برای خانهسازی که سیلو و پمپ ندارد این فاصله چاره ندارد، ولی برای بچینگ بتن آماده و قطعه‌ساز همین عدد دلیل اصلی فله‌خری است. هر نرخ پاکت را پیش از مقایسه به نرخ هر تن برگردانید؛ پاکت ۴۰ یا ۲۵ کیلویی را با پاکت ۵۰ کیلویی مستقیم مقایسه نکنید.
کرایهٔ حمل چقدر به نرخ درب کارخانه اضافه می‌کند؟
کرایهٔ حمل بزرگ‌ترین قلم میان کارخانه و کارگاه است و با فاصله بالا می‌رود. سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای حداقل کرایهٔ خالص هر تن بار تریلی را با فرمول تن‌کیلومتر تعیین می‌کند؛ جدولی که از ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ با شاخص ۱٬۶۶۸ تومانی اجرا شد (به نقل از ماشین۳؛ اصل اطلاعیهٔ راهداری در دسترس نبود)، این کف‌ها را دارد:
- ۱۰۰ کیلومتر: هر تن ۴۷۶٬۶۵۰ تومان؛ حدود ۲۳٬۸۰۰ تومان برای هر پاکت ۵۰ کیلویی
- ۳۰۰ کیلومتر: هر تن ۹۸۹٬۵۵۰ تومان؛ حدود ۴۹٬۵۰۰ تومان برای هر پاکت
- ۵۰۰ کیلومتر: هر تن ۱٬۳۴۴٬۰۵۰ تومان؛ حدود ۶۷٬۲۰۰ تومان برای هر پاکت
- ۱۰۰۰ کیلومتر: هر تن ۲٬۰۶۹٬۸۰۰ تومان؛ حدود ۱۰۳٬۵۰۰ تومان برای هر پاکت
دبیر انجمن رانندگان کامیون اصفهان هنگام اعلام همین جدول، به نقل از ماشین۳، گفت: «نرخ‌های اعلامی، حداقل نرخ قانونی و مصوب سازمان راهداری است». یعنی کف است، نه سقف؛ در اوج ساخت‌وساز تابستان یا برای مقصدی که بار برگشت ندارد، راننده بیشتر می‌خواهد. برای ۳۰۰ کیلومتر همین کف به‌تنهایی حدود یک‌چهارم نرخ یک پاکت ۲۰۰ هزار تومانی را اضافه می‌کند.
کارخانهٔ ارزان‌تر همیشه ارزان‌تر تمام میشود؟
نه؛ وقتی فاصله زیاد است، کرایه تفاوت نرخ را می‌خورد. یک مثال عددی با دو نرخ فرضی در همان بازهٔ معامله‌شدهٔ بورس، و کرایه از جدول حداقل ۱۴۰۵، برای ۵۰۰ پاکت ۵۰ کیلویی یعنی ۲۵ تن:
- کارخانهٔ «الف» در ۷۵ کیلومتری کارگاه، پاکت ۲۲۰ هزار تومان: کرایهٔ هر تن ۳۸۷٬۸۱۰ تومان، یعنی هر پاکت حدود ۱۹٬۴۰۰ تومان؛ هر پاکت پای کار حدود ۲۳۹٬۴۰۰ تومان
- کارخانهٔ «ب» در ۵۰۰ کیلومتری، پاکت ۱۹۵ هزار تومان: کرایهٔ هر تن ۱٬۳۴۴٬۰۵۰ تومان، یعنی هر پاکت حدود ۶۷٬۲۰۰ تومان؛ هر پاکت پای کار حدود ۲۶۲٬۲۰۰ تومان
- نتیجه برای ۵۰۰ پاکت: کارخانهٔ «ب» با ۲۵ هزار تومان ارزانی در نرخ هر پاکت، حدود ۱۱ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان گران‌تر تمام میشود
قاعدهٔ عملی این است که نرخ دو کارخانه را فقط پس از افزودن کرایهٔ هر کدام تا همان کارگاه کنار هم بگذارید. جای هر کارخانه را در فهرست «کارخانه‌های سیمان» ببینید و فاصله‌اش را تا کارگاه خودتان بسنجید؛ ارزان‌ترین ردیف جدول لزوماً ارزان‌ترین بار پای کار نیست.
بنکدار و مصالح‌فروش روی نرخ کارخانه چه چیزهایی می‌کشند؟
بنکدار جز کرایه، هزینهٔ تخلیه و انبار، پرت کیسه‌های پاره، پولی که در بار خوابانده و سود خودش را روی نرخ کارخانه می‌کشد. این‌ها هزینهٔ واقعی‌اند؛ خرید یک خاور پاکتی از کارخانه‌ای که صدها کیلومتر دورتر است، برای خانه‌ساز نه شدنی است نه به‌صرفه.
اندازهٔ این فاصله ثابت نیست. در کمبود فصلی، مثلاً وقتی کارخانه‌ها در زمستان با محدودیت گاز کم‌تولید می‌شوند، فاصلهٔ بازار با کارخانه باز میشود و در رکود جمع میشود. قیمت مصالح‌فروشی‌ها را کنار نرخ کارخانه در صفحهٔ «قیمت روز سیمان» ببینید تا بدانید همین امروز این فاصله کجاست و چانه‌زدن را از کدام عدد شروع کنید.
پیش از خرید، از فروشنده چه چیزهایی را بپرسیم؟
- نرخ برای کدام کارخانه و کدام تیپ است؛ «سیمان تیپ ۲» بی نام کارخانه با هیچ جدولی مقایسه‌شدنی نیست
- کرایه تا کارگاه در نرخ هست یا جداست، و تخلیه با کیست
- پاکت ۵۰ کیلویی است یا ۴۰ و ۲۵ کیلویی
- فاکتور رسمی می‌دهد یا نه؛ مالیات بر ارزش افزوده در فاکتور جدا میآید و نرخ بی فاکتور با نرخ با فاکتور یکی نیست
- در خرید فله، وزن با قبض باسکول کارخانه و باسکول مقصد تطبیق داده میشود یا نه
- تاریخ تولید روی پاکت؛ سیمانی که ماه‌ها در انبار مرطوب مانده ممکن است دچار کلوخه شدن شده باشد
چه کسی می‌تواند مستقیم به نرخ درب کارخانه بخرد؟
هر کسی که کد معاملاتی بورس کالا و کارگزار فعال در بازار فیزیکی دارد می‌تواند در عرضه‌ها شرکت کند و حوالهٔ کارخانه بگیرد؛ نوبت بارگیری و حمل از انبار کارخانه با خود خریدار است و شرایط هر عرضه، از جمله حداقل مقدار، در اطلاعیهٔ همان عرضه میآید. در بایگانی سیمانباز از معامله‌های ۹ فروردین تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵، محل تحویل همهٔ عرضه‌های سیمان انبار کارخانه بود و تاریخ تحویل بیشتر ۳ تا ۶ روز پس از روز معامله، با میانهٔ ۵ روز؛ پس ماشین را باید برای همان بازه آماده کرد.
برای خانهسازی کوچک، آنچه خرید مستقیم را سخت می‌کند کرایه و نوبت است، نه نرخ. اول با «محاسبه‌گر سیمان» ببینید پروژه چند پاکت لازم دارد؛ اگر به اندازهٔ چند تریلی نمی‌رسد، خرید از نزدیک‌ترین مصالح‌فروش با دانستن نرخ درب کارخانه، معمولاً حساب ساده‌تری است.
