کیسه‌ای که رویش «سیمان بنایی» نوشته شده، برای چسباندن آجر و بلوک و کشیدن اندود ساخته شده است، نه برای پر کردن قالب ستون و فونداسیون. ملاتش چرب‌تر است و دیرتر آب می‌دهد، ولی مقاومتش کسری از سیمان پرتلند است. اشتباه رایج کارگاه همین‌جاست: کیسه‌ها شبیه‌اند و در روز شلوغ، کیسهٔ ملات سر از بتونیر درمی‌آورد.
سیمان بنایی از چه ساخته می‌شود؟
پایه‌اش همان کلینکر سیمان پرتلند است، ولی با سهم زیادی پرکنندهٔ ریزدانه، معمولاً پودر سنگ آهک، آسیاب می‌شود و مقدار کمی مادهٔ حبابساز و روان‌کننده هم می‌گیرد. حباب‌های ریز هوا همان چیزی است که ملات را برای بنّا روان و چسبنده نگه می‌دارد و جلوی آب انداختنش را می‌گیرد. کلینکر کمتر یعنی حرارت و جمع‌شدگی کمتر در ملات، و همین یعنی مقاومت کمتر.
به همین دلیل این محصول زیرمجموعهٔ استاندارد سیمان پرتلند نیست. مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان آن را با استاندارد ملی ۳۵۱۶-۱ می‌شناسد و در چهار گروه تعریف می‌کند؛ تیپ و ردهٔ ۳۲۵ و ۴۲۵ که روی کیسهٔ پرتلند می‌بینید، روی این کیسه معنایی ندارد.
مقاومتش در برابر سیمان پرتلند چقدر است؟
فاصله زیاد است. استاندارد آمریکایی ASTM C91 سیمان ملات را سه نوع N، S و M می‌داند که کمینهٔ مقاومت فشاری ۲۸ روزهٔ ملاتشان به ترتیب ۶٫۲، ۱۴٫۵ و ۲۰ مگاپاسکال است. در برابر، ردهٔ ۳۲۵ سیمان پرتلند در استاندارد ملی ۳۸۹ یعنی دستکم ۳۲٫۵ مگاپاسکال در ۲۸ روز. پرمقاومتترین نوع آن هم به دو سوم ضعیف‌ترین ردهٔ پرتلند نمی‌رسد.
برای دیوار آجری همین مقدار کافی است. ملات دیوار قرار نیست بار سقف را ببرد؛ باید آجرها را به هم بچسباند، ترک نخورد و آب را پشت دیوار نبرد. ملات بیش از حد سفت و پرسیمان در این کار نه‌فقط پول بیشتری می‌خورد، بلکه با جمع‌شدگی بیشتر، زودتر ترک برمی‌دارد.
مقررات ملی ساختمان دربارهٔ مصرفش در بتن چه می‌گوید؟
صریح است: مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲) مصرف این سیمان را در بتن و بتن آرمه مجاز نمی‌داند و مبحث نهم هم در بند ۹-۳-۲-۱-۲-۳ همین را تکرار می‌کند: «استفاده از این نوع سیمان در بتن و بتن‌آرمه مجاز نیست». دلیلش فقط مقاومت کم نیست. پیمانکاری که عیار بتن را با شمار کیسه حساب می‌کند، با این سیمان عملاً کلینکر کمتری در هر متر مکعب گذاشته است، و حباب‌های هوای عمدی مقاومت را باز هم پایین‌تر می‌برند. بتنی که با آن ریخته شود، آزمونهٔ فشاری را رد می‌کند و تصمیمش با مهندس ناظر است، از تقویت تا تخریب.
برای کدام کارها مناسب است و برای کدام نه؟
- مناسب: ملات دیوارچینی آجر و بلوک در دیوار غیرباربر
- مناسب: اندود و پلاستر داخلی و بندکشی معمولی
- نامناسب: بتن هر عضوی، از مگر و کف‌سازی تا ستون و فونداسیون
- نامناسب: دیوار باربر بنایی، مگر به تشخیص مهندس طراح
- نامناسب: کار مرطوب، آب‌بندی و بدنهٔ مخزن که ملات پرسیمان پرتلند می‌خواهد
قیمتش در بورس کالا چقدر است و چه کسی عرضه می‌کند؟
بازارش کوچک است. در بایگانی معاملات بورس کالای سیمان‌باز، از مهر ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ فقط دو تولیدکننده این محصول را فروخته‌اند، سیمان کردستان و سیمان خزر، روی‌هم حدود ۷۶ هزار تن؛ یعنی ۰٫۱۳ درصد تناژ همهٔ سیمان معامله‌شده در همان یک سال. تقریباً همه‌اش پاکت ۵۰ کیلویی بوده و فقط حدود ۴٬۵۰۰ تن فله.
در همان دوره، میانهٔ نرخ پاکت آن در ۶۵ روزی که معامله داشته، حدود ۶٫۵ درصد پایین‌تر از میانهٔ پاکت تیپ ۲ همان روز بوده است. در آخرین معامله، ۷ مهر ۱۴۰۵، پاکتش درب کارخانهٔ کردستان ۱۹۲٬۶۳۵ و درب خزر ۲۰۷٬۱۵۰ تومان فروخته شد. فاصلهٔ چند هزار تومانی پاکت، برای خریداری که دور از سنندج یا لوشان است، با کرایهٔ حمل به‌راحتی از بین می‌رود.
نتیجهٔ عملی برای خریدار: اگر مصالح‌فروشی نزدیک شما این سیمان را ندارد، با ملات ماسه‌سیمان ۱ به ۵ یا ۱ به ۶ از پرتلند معمولی و کمی آهک همان کار را می‌شود کرد. بنّای باتجربه این را می‌داند و صبر کردن برای رسیدن بار از استان دیگر لازم نیست.
سیمان بنایی سفید بازار جدایی دارد. در دوازده ماهِ تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ حدود ۲۹ درصد تناژ سیمان سفیدِ بورس کالا سیمان سفید بنایی بوده، در کیسه‌های ۲۰، ۲۵ و ۴۰ کیلویی، از سیمان ساوه، اکباتان، نی‌ریز و سفید فرداد ساوه. کاربردش بندکشی و ملات نمای سفید است و همان منع مصرف در بتن برایش برقرار است.
آهک یا سیمان ملات؛ بنّا کدام را ترجیح می‌دهد؟
بنّای قدیمی برای چرب کردن ملات ماسه‌سیمان، کمی آهک شکفته یا گرد آهک به آن می‌زند؛ سیمان ملات همین کار را در کارخانه انجام داده و پرکننده و حبابساز را از پیش با سیمان آسیاب کرده است. مزیتش یکنواختی است: هر کیسه همان ترکیب را دارد و به دست و چشم کارگر بستگی ندارد. عیبش در دسترس نبودن است. هر کدام را انتخاب کردید، نسبت را برای همهٔ دیوارهای یک ساختمان ثابت نگه دارید تا اندود روی دیوارهای مختلف یک‌جور بگیرد و ترک‌ها جای خاصی جمع نشوند.
در کارگاه چطور با سیمان پرتلند قاطی نشود؟
ساده‌ترین راه، جدا انبار کردن است. کیسه‌های ملات را در گوشهٔ دیگری بچینید، روی ردیف برچسب درشت بزنید و به کارگر بتونیر بگویید از کدام ردیف بردارد. اگر هر دو سیمان یک‌جا تحویل شده، شمار کیسه‌های هر کدام را روی برگ تحویل بنویسید تا بعداً معلوم باشد کدام کار با کدام سیمان انجام شده است.
موقع خرید روی کیسه چه چیزی را ببینیم؟
روی کیسه باید عبارت «سیمان بنایی»، شمارهٔ استاندارد ملی همین محصول، نام کارخانه و تاریخ تولید چاپ شده باشد. نداشتن تیپ و رده نشانهٔ تقلب نیست، چون این‌ها مال پرتلندند؛ ولی کیسه‌ای که فقط «سیمان» نوشته و شمارهٔ استاندارد ندارد، تحویل نگیرید. برای مقایسهٔ هزینه، نرخ همین محصول را کنار نرخ پاکت تیپ ۲ در صفحهٔ قیمت روز ببینید و کرایهٔ حمل را هم حساب کنید.
