بلین سیمان، عددی است که نرمی یا ریزی ذرات پودر سیمان را بر حسب سانتی‌متر مربع بر گرم (cm²/g) نشان می‌دهد و با دستگاهی به همین نام در آزمایشگاه اندازه‌گیری میشود. جدول ۵-۷-۲ مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲) کف بلین سیمان پرتلند را ۲۸۰۰ سانتی‌متر مربع بر گرم می‌گذارد و برای تیپ ۳ زودسخت‌شونده ۳۲۰۰، و سقفی نمی‌گذارد. هرچه این عدد بالاتر باشد، ذرات ریزتر آسیاب شده‌اند و سطح تماس بیشتری با آب پیدا می‌کنند. نتیجهٔ عملی این ریزی، واکنش سریع‌تر سیمان با آب و مقاومت فشاری اولیهٔ بالاتر در روزهای اول بعد از بتنریزی است، موضوعی که برای پروژه‌هایی با قالببرداری سریع اهمیت دارد. اما همین سرعت واکنش، گرمای هیدراسیون را هم بالا میبرد و در بتنریزی حجیم یا هوای گرم میتواند ریسک ترک حرارتی و گیرش سریع‌تر از حد انتظار را افزایش دهد. برای خریدار، بلین یک عدد فنی پشت‌صحنه است، نه ویژگی روی جلد کیسه، ولی رفتار بتن در کارگاه را مستقیم توضیح می‌دهد.
بلین سیمان یا نرمی سیمان دقیقاً چه چیزی را اندازه می‌گیرد؟
این عدد سطح مخصوص ذرات سیمان در واحد جرم را نشان می‌دهد؛ هرچه دانه‌ها ریزتر باشند، سطح تماس کل ذرات با آب در همان یک گرم بیشتر میشود. اندازه‌گیری آن با دستگاه بلین و بر اساس نفوذپذیری هوا از میان بستر فشردهٔ پودر سیمان انجام میشود و نتیجه به‌صورت سانتی‌متر مربع بر گرم گزارش میشود.
بلین بالا برای کارگاه چه فایده و چه ریسکی دارد؟
فایدهٔ اصلی، مقاومت فشاری بالاتر در سه تا هفت روز اول است که برای قالببرداری زودهنگام یا قطعات پیشساخته مفید است. ریسک آن گرمای هیدراسیون بیشتر در تودههای حجیم بتن و گیرش سریع‌تر در هوای گرم است که میتواند کار کارگر با بتن تازه را سخت‌تر و زمان عملآوری اولیه را حساس‌تر کند.
چطور بفهمیم سیمان خریداری‌شده بلین مناسب کار ما را دارد؟
عدد بلین معمولاً روی کیسه چاپ نمی‌شود و باید از برگهٔ کنترل کیفیت یا گواهی آزمایشگاه کارخانه‌های سیمان استعلام شود. برای بتنریزی معمولی ساختمانی، بلین استاندارد کفایت میکند؛ برای پروژه‌هایی با نیاز به مقاومت اولیهٔ سریع یا برعکس، پی‌های حجیم که باید گرمای هیدراسیون کنترل شود، بهتر است پیش از سفارش دربارهٔ بلین محصول از کارخانه سؤال شود.
واحد بلین چیست و عددش یعنی چه؟
واحد بلین سانتی‌متر مربع بر گرم است: مجموع سطح بیرونی همهٔ ذرات در یک گرم سیمان. اگر بلین سیمانی ۳۰۰۰ باشد، ذرات یک گرم آن روی هم ۳۰۰۰ سانتی‌متر مربع سطح دارند، یعنی حدود یک‌سوم متر مربع. آب فقط از همین سطح با سیمان واکنش می‌دهد؛ پس سطح بیشتر یعنی واکنش تندتر در روزهای اول، نه سیمان «بیشتر».
۲۸۰۰ سانتی‌متر مربع بر گرم چند متر مربع بر کیلوگرم است؟
عدد را باید بر ۱۰ تقسیم کرد: ۲۸۰۰ سانتی‌متر مربع بر گرم برابر ۲۸۰ متر مربع بر کیلوگرم است. بسیاری از برگه‌های فنی خارجی بلین را به متر مربع بر کیلوگرم می‌نویسند و اگر واحد دیده نشود، یک نرمی یکسان ده برابر کوچک یا بزرگ خوانده میشود.
- ۲۸۰۰ cm²/g برابر ۲۸۰ m²/kg است؛ کف تیپ ۱، ۲، ۴ و ۵ در جدول ۵-۷-۲ مبحث پنجم (ویرایش ۱۳۹۲)
- ۳۲۰۰ cm²/g برابر ۳۲۰ m²/kg است؛ کف تیپ ۳
- ۴۰۰۰ cm²/g برابر ۴۰۰ m²/kg است؛ مثالی از سیمانی که از کف تیپ ۳ هم ریزتر آسیاب شده
پیش از مقایسهٔ دو برگهٔ آزمون، واحد هر دو را کنار هم بگذار؛ مقایسهٔ ۳۲۰ با ۲۸۰۰ بی‌معنی است.
بلین بالاتر از کف یعنی سیمان تقلبی است یا بهتر؟
هیچ‌کدام. جدول ۵-۷-۲ مبحث پنجم (ویرایش ۱۳۹۲) برای بلین فقط کف می‌گذارد و سقفی ندارد، پس سیمانی که بالاتر از ۲۸۰۰ آسیاب شده خلاف آن جدول نیست. ویرایش جاری (۱۳۹۶، بند ۵-۲-۳-۱-۱، ص ۹ کتاب) «حداقل سطح ویژهٔ بلین» را به استاندارد ملی ۳۸۹ سپرده و جدول عددی در متن مبحث نیاورده است؛ عدد زنده را از همان استاندارد بخوانید. بلین یکی از ویژگی‌های سیمان است؛ مناسب بودنش برای کار شما به نوع سیمان، مقاومت اولیهٔ لازم و گرمای هیدراسیون قابل‌تحمل پروژه بستگی دارد.
بلین تقلب را هم نشان نمی‌دهد. اگر گیرش غیرعادی یا مقاومت پایین دیدی، برگهٔ آزمون همان محموله را بخواه و عدد بلین، گیرش و مقاومتش را کنار هم بخوان، نه فقط یک عدد را.
بلین را میشود با دست یا چشم تشخیص داد؟
نه. پودر هر دو سیمان با بلین ۲۸۰۰ و ۳۵۰۰ برای انگشت نرم است و تفاوت چند صد واحد را حس نمی‌کنی. عدد فقط از آزمون دستگاه بلین طبق استاندارد ملی ۳۹۰ می‌آید. برای کار حساس، برگهٔ آزمون محموله را از کارخانه یا فروشنده بخواه و تاریخ آزمونش را ببین.
دستگاه بلین چطور کار میکند و روش تعیین نرمی سیمان کدام استاندارد است؟
روش آزمون در جدول ۵-۷-۲ مبحث پنجم (ویرایش ۱۳۹۲)، استاندارد ملی ۳۹۰ است و همتای آمریکایی‌اش ASTM C204. نمونهٔ سیمان در استوانهٔ کوچکی فشرده میشود و زمانی که حجم معینی هوا از میان این بستر می‌گذرد اندازه‌گیری میشود. ذرات ریزتر راه هوا را تنگ‌تر می‌کنند و زمان عبور بیشتر میشود؛ سطح ویژه از همین زمان، با ضریبی که دستگاه با سیمان مرجع کالیبره شده، به دست می‌آید.
سیمان بلین بالا چیست و برای چه کاری است؟
به سیمانی که کارخانه آن را خیلی بالاتر از کف استاندارد آسیاب کرده، در بازار «بلین بالا» می‌گویند. برای قطعهٔ پیشساخته، قالببرداری زود و هوای سرد مفید است، چون مقاومت روزهای اول را زودتر می‌دهد. برای پی حجیم، بتنریزی تابستان و دیوار حائل بلند همین ویژگی ضرر است: گرمای بیشتر، گیرش تندتر و آب بیشتر برای همان روانی، که اگر با روان‌کننده جبران نشود، نسبت آب به سیمان را بالا میبرد.
- کف تیپ ۱، ۲، ۴ و ۵: ۲۸۰۰ cm²/g (جدول ۵-۷-۲ مبحث پنجم، ویرایش ۱۳۹۲)؛ کارخانه‌ای که نزدیک همین کف آسیاب میکند، سیمانی با گیرش کندتر و گرمای هیدراسیون کمتر می‌دهد
- کف تیپ ۳ زودسخت‌شونده: ۳۲۰۰ cm²/g؛ نرمی بیشتر یکی از راه‌های رسیدن به مقاومت اولیهٔ بالاست
- بلین بالاتر از کف: مقاومت سه تا هفت روز اول بیشتر و گرمای هیدراسیون هم بیشتر؛ عدد دقیق محصول را از برگهٔ آزمایش کارخانه بخواه
