سهم سیمان در قیمت هر متر مکعب بتن از حدود ۳۰ درصد در ردهٔ C16 تا حدود ۵۰ درصد در ردهٔ C40 است. این عدد را از دو نرخ رسمی فهرست بهای ابنیهٔ ۱۴۰۴ حساب کرده‌ایم: بهای هر متر مکعب بتن هر رده (ردیف‌های ۰۸۰۱۰۴ تا ۰۸۰۱۰۹) و بهای هر کیلوگرم سیمان اضافه (ردیف ۰۸۰۴۰۱، ۲۲٬۹۰۰ ریال). عیار هر رده را هم رابطهٔ تطبیقی همان فصل می‌دهد. نتیجهٔ عملی ساده است: وقتی نرخ سیمان ده درصد بالا می‌رود، قیمت بتن C25 حدود چهار درصد بالا می‌رود، نه ده درصد.
سهم سیمان در هر ردهٔ بتن چقدر است؟
جدول زیر برای هر رده سه عدد دارد: عیار سیمان، بهای همان مقدار سیمان با نرخ ۲٬۲۹۰ تومان برای هر کیلوگرم، و بهای کل هر متر مکعب بتن در فهرست بها. همهٔ مبلغ‌ها تومان‌اند.
- C16 با ۲۵۰ کیلوگرم سیمان: ۵۷۲٬۵۰۰ از ۱٬۸۹۰٬۴۰۰ تومان، یعنی ۳۰ درصد
- C20 با ۲۹۰ کیلوگرم سیمان: ۶۶۴٬۱۰۰ از ۱٬۹۵۳٬۵۰۰ تومان، یعنی ۳۴ درصد
- C25 با ۳۴۰ کیلوگرم سیمان: ۷۷۸٬۶۰۰ از ۲٬۰۱۶٬۲۰۰ تومان، یعنی ۳۹ درصد
- C30 با ۳۹۰ کیلوگرم سیمان: ۸۹۳٬۱۰۰ از ۲٬۰۹۲٬۴۰۰ تومان، یعنی ۴۳ درصد
- C35 با ۴۴۰ کیلوگرم سیمان: ۱٬۰۰۷٬۶۰۰ از ۲٬۱۴۲٬۲۰۰ تومان، یعنی ۴۷ درصد
- C40 با ۴۹۰ کیلوگرم سیمان: ۱٬۱۲۲٬۱۰۰ از ۲٬۲۲۰٬۰۰۰ تومان، یعنی ۵۰ درصد
بهای هر متر مکعب در فهرست بها فقط خرید مصالح نیست. بند ۴ الزامات عمومی فصل هشتم می‌گوید این بها دانه‌بندی مصالح، ساخت بتن، حمل تا محل مصرف، ریختن، متراکم کردن، افت حمل و تخلیه و مرطوب نگه داشتن را هم دربر دارد. پس بقیهٔ سهم، یعنی ۵۰ تا ۷۰ درصد، میان شن و ماسه، آب، حمل، کارگر و ماشین تقسیم می‌شود.
عیار هر رده از کجا آمده است؟
عیار هر رده از رابطهٔ تطبیقی بند ۱-۱ الزامات گروه ۱ فصل هشتم فهرست بها آمده است: مقاومت مشخصه برابر عیار تقسیم بر ده، منهای نُه. با این رابطه هر ده کیلوگرم سیمان در متر مکعب یک مگاپاسکال حساب می‌شود و بتن C25 به ۳۴۰ کیلوگرم سیمان می‌رسد. خود فهرست بها تصریح میکند این رابطه فقط برای قیمتگذاری است و در طرح اختلاط به آن استناد نمی‌شود؛ عیار واقعی هر پروژه را آزمایشگاه بتن با مصالح همان کارگاه تعیین میکند.
چرا قیمت بتن کندتر از سیمان بالا می‌رود؟
قیمت بتن کندتر بالا می‌رود چون سیمان فقط بخشی از آن است. اگر سیمان ده درصد گران شود و بقیهٔ اجزا ثابت بمانند، بتن C16 حدود سه درصد و بتن C40 حدود پنج درصد گران‌تر می‌شود. عکسش هم درست است: گاهی قیمت بتن بی آنکه سیمان تکان بخورد بالا می‌رود، چون کرایهٔ تراک میکسر به سوخت و دستمزد راننده بسته است و شن و ماسه بازار خودش را دارد.
فهرست بها با قیمت بتن آمادهٔ بازار چه فرقی دارد؟
فهرست بها قیمت پایهٔ پیمان‌های دولتی است و سالی یک بار منتشر می‌شود؛ بتن آمادهٔ بازار را هر کارخانه با نرخ روز سیمان، فاصلهٔ کارگاه و هزینهٔ پمپ قیمت می‌دهد. روش حساب اما همان است. عیار پیش‌فاکتور را در نرخ روز هر کیلوگرم سیمان ضرب کنید و حاصل را بر قیمت هر متر مکعب تقسیم کنید تا سهم سیمان در همان پیشنهاد درآید. نرخ روز هر کیلوگرم را از قیمت سیمان فله در صفحهٔ قیمت روز بردارید.
- هنگام مقایسهٔ پیش‌فاکتور چند کارخانهٔ بتن، ردهٔ مقاومت و عیار را یکسان نگه دارید تا مقایسه منصفانه باشد
- اگر فقط نرخ سیمان بورس تغییر کرده، انتظار جهش هم‌اندازه در قیمت بتن آماده نداشته باشید
- کرایهٔ حمل و پمپ را جدا از قیمت پایهٔ بتن در پیش‌فاکتور بخواهید تا سهم واقعی هر بخش مشخص شود
این حساب چه فایده‌ای برای خریدار بتن دارد؟
خریدار با این حساب می‌فهمد افزایش قیمت از کجا آمده است. اگر کارخانهٔ بتن ده درصد گرانی را به نرخ سیمان نسبت داد، ولی سیمان همان هفته ده درصد گران شده بود، سهم سیمان از آن گرانی حداکثر چهار یا پنج درصد است؛ بقیه را باید در کرایه یا حاشیهٔ سود جست و روی همان چانه زد.
