مقدار سیمان هر متر مکعب بتن را عیار همان بتن تعیین می‌کند؛ عیار ۳۵۰ یعنی ۳۵۰ کیلوگرم سیمان در یک متر مکعب و چون هر پاکت ۵۰ کیلوگرم است، میشود ۷ کیسه. حساب کیسه ساده است؛ آنچه خریدار معمولاً نمی‌داند این است که عیار را چه کسی و با چه کمینه‌ای تعیین می‌کند، متر مربع بتن را چطور به سیمان برگرداند و سفارش کل پروژه را چطور ببندد که نه کم بیاید و نه پاکت اضافه در انبار کلوخه شود.
هر عیار بتن چند کیسه سیمان در یک متر مکعب مصرف می‌کند؟
تعداد کیسهٔ ۵۰ کیلویی در هر متر مکعب بتن برابر است با عیار تقسیم بر ۵۰. برای عیارهای رایج کارگاه این عدد چنین است:
- عیار ۱۰۰ و ۱۵۰؛ ۲ و ۳ کیسه، برای بتن مگر زیر پی
- عیار ۲۵۰؛ ۵ کیسه
- عیار ۳۰۰؛ ۶ کیسه، کمینهٔ مبحث نهم (ویرایش ۱۳۹۹) برای XCA2 با پوشش ۳۵ میلی‌متر یا بیشتر
- عیار ۳۵۰؛ ۷ کیسه
- عیار ۴۰۰؛ ۸ کیسه
- عیار ۴۲۵؛ ۸٫۵ کیسه، بیشینهٔ جدول ۹-۶-۱ ویرایش ۱۳۹۲ بی تدبیر ویژه برای ترک
فهرست بهای واحد پایهٔ رشتهٔ ابنیهٔ ۱۴۰۴ سازمان برنامه و بودجه هم برای بتن کم‌سیمان دو ردیف با ۱۰۰ و ۱۵۰ کیلوگرم سیمان در متر مکعب دارد؛ همان بتنی که در کارگاه برای مگر می‌ریزند. تعریف کامل عیار و فرقش با ردهٔ مقاومتی بتن در مطلب عیار بتن آمده؛ اینجا تمرکز روی خرید است.
برای هر متر مربع بتن چند کیلو یا چند کیسه سیمان لازم است؟
سیمان هر متر مربع بتن برابر است با عیار ضرب در ضخامت بتن به متر. «متر مربع بتن» حجم نیست و همیشه ضخامت لازم دارد؛ یک متر مربع دال ۱۰ سانتیمتری یعنی ۰٫۱ متر مکعب بتن. این جدول حاصل همین ضرب است و جای طرح محاسب را نمی‌گیرد:
- ضخامت ۱۰ سانتی‌متر: عیار ۱۵۰ حدود ۱۵ کیلو (۰٫۳ کیسه)، عیار ۳۰۰ حدود ۳۰ کیلو (۰٫۶ کیسه)، عیار ۳۵۰ حدود ۳۵ کیلو (۰٫۷ کیسه)
- ضخامت ۱۵ سانتی‌متر: عیار ۳۰۰ حدود ۴۵ کیلو (۰٫۹ کیسه)، عیار ۳۵۰ حدود ۵۲٫۵ کیلو (۱٫۰۵ کیسه)
- ضخامت ۲۰ سانتی‌متر: عیار ۳۰۰ حدود ۶۰ کیلو (۱٫۲ کیسه)، عیار ۳۵۰ حدود ۷۰ کیلو (۱٫۴ کیسه)
پس اگر کسی می‌گوید «هر متر مربع بتن فلان قدر سیمان»، بپرسید ضخامتش چقدر است و عیارش چند؛ عدد بی این دو معنا ندارد. برای کفسازی ۸۰ متر مربعی با ضخامت ۱۰ سانتی‌متر و عیار ۳۵۰، حجم بتن ۸ متر مکعب و سیمان ۲۸۰۰ کیلوگرم، یعنی ۵۶ کیسه است.
مبحث نهم کمترین مصرف سیمان بتن مسلح را چقدر گذاشته است؟
کمترین مواد سیمانی بتن مسلح در پیوست ۹-پ۱ مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۹) بر پایهٔ شرایط محیطی و پوشش میلگرد تعیین شده و از ۲۷۵ تا ۳۷۵ کیلوگرم در متر مکعب است. هر عدد با حداقل ردهٔ بتن و حداکثر نسبت آب به مواد سیمانی همراه است:
- کربناته شدن، XCA1 با پوشش ۳۵ میلی‌متر یا بیشتر (جدول ۹-پ۱-۶، ص ۵۱۰ کتاب): ۲۷۵ کیلوگرم، C20، نسبت آب حداکثر ۰٫۶۰
- کربناته شدن، XCA2 با پوشش ۳۵ میلی‌متر یا بیشتر: ۳۰۰ کیلوگرم، C25، نسبت آب ۰٫۵۵؛ XCA4 با پوشش ۳۵ میلی‌متر: ۳۵۰ کیلوگرم، C35، نسبت آب ۰٫۴۵
- یون کلرید، طبقهٔ ۱ (XCD1 و XCS1؛ جدول ۹-پ۱-۲، ص ۵۰۴ کتاب): ۳۲۵ کیلوگرم، C30، نسبت آب ۰٫۵۰
- یون کلرید، طبقهٔ ۳ (XCS3 و XCD4): ۳۵۰ کیلوگرم، C35، نسبت آب ۰٫۴۰
- یون کلرید، طبقهٔ ۴ (XCS4): ۳۷۵ کیلوگرم، C40، نسبت آب ۰٫۳۷
پوشش بتن روی میلگرد هم اثر دارد: در XCA1 با پوشش ۲۵ میلی‌متر کمینه ۳۲۵ کیلوگرم و ردهٔ C25 است، نه ۲۷۵. ویرایش ۱۳۹۲ همین کمینه را با پنج دستهٔ A تا E (۳۰۰ تا ۳۷۵ کیلوگرم، جدول ۹-۶-۱) و سقف ۴۲۵ کیلوگرم نوشته بود؛ اگر قرارداد پروژه بر آن ویرایش بسته شده، همان جدول ملاک است، و برای کرانهٔ خلیج فارس و دریای عمان بند ۹-۸-۳-۳ همان ویرایش کمینه را ۳۵۰ کیلوگرم گذاشته بود.
سیمان کل پروژه را چطور حساب کنیم؟
سیمان کل پروژه برابر است با حجم بتن هر بخش ضرب در عیار همان بخش، به‌علاوهٔ حاشیه‌ای که برای پرت کیسهٔ پاره، بتن ریخته‌شده هنگام تخلیه و خطای اندازه‌گیری کنار می‌گذارید. حجم هر بخش را با طول ضرب در عرض ضرب در ضخامت، همه بر حسب متر، حساب کنید و هر بخش را جدا بنویسید، چون عیار مگر و پی یکی نیست.
مثال کامل برای پی نواری یک ساختمان کوچک؛ پی نواری به طول کل ۴۰ متر، عرض ۰٫۸ و ارتفاع ۰٫۸ متر میشود ۲۵٫۶ متر مکعب و با عیار ۳۵۰ به ۸۹۶۰ کیلوگرم سیمان می‌رسد. بتن مگر زیر همان پی با عرض یک متر و ضخامت ۱۰ سانتی‌متر میشود ۴ متر مکعب و با عیار ۱۵۰، ۶۰۰ کیلوگرم. جمع ۹۵۶۰ کیلوگرم است؛ با ۵ درصد حاشیه حدود ۱۰ تن یا ۲۰۱ کیسه سفارش می‌دهید.
این حساب را محاسبه‌گر سیمان‌باز هم انجام میدهد و هزینهٔ تقریبی را بر پایهٔ قیمت روز سیمان نشان میدهد. حاشیه را خیلی بزرگ نگیرید؛ پاکت سیمان اضافه که چند ماه بماند، رطوبت می‌گیرد و کلوخه شدن شروع میشود.
سیمان یک متر مکعب بتن چقدر خرج روی دست خریدار می‌گذارد؟
در بورس کالا از ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ میانهٔ نرخ پاکت ۵۰ کیلویی تیپ ۲ حدود ۲۰۵٬۷۰۰ تومان درب کارخانه بود. با همین نرخ، سیمان یک متر مکعب بتن عیار ۳۵۰ (۷ کیسه) حدود ۱٬۴۴۰٬۰۰۰ تومان و عیار ۳۰۰ (۶ کیسه) حدود ۱٬۲۳۴٬۰۰۰ تومان میشود. این عدد کرایه، تخلیه و حاشیهٔ بنکدار را ندارد و با نرخ روز عوض میشود؛ فقط نشان میدهد هر ۵۰ کیلو عیار بیشتر، چه قدر روی هر متر مکعب می‌نشیند.
سیمان پروژه را فله بخریم یا کیسه‌ای؟
سیمان فله برای هر تن ارزان‌تر از پاکتی است و اختلافش کم نیست. در بازهٔ ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵، در ۹۵ جفت کالای سیمان خاکستری که یک کارخانه هم فله و هم پاکت ۵۰ کیلویی همان نوع را در بورس کالا فروخته، نرخ هر تن پاکتی در میانه حدود ۴۰ درصد بالاتر از فله بود و نیمی از جفت‌ها بین ۳۵ تا ۴۳ درصد.
ولی فله سیلو یا بونکر، میکسر و حداقل محمولهٔ یک تریلی می‌خواهد. برای کارگاه کوچکی که بتن را دستی یا با بتونیر میسازد، پاکت عملی‌تر است. اگر بتن آماده می‌خرید، سیمان را کارخانهٔ بتن تأمین می‌کند و این تصمیم با شما نیست. نرخ فله و پاکت هر کارخانه را کنار هم در قیمت‌های تفکیکی ببینید.
شن، ماسه و آب را هم از روی عیار میشود حساب کرد؟
آب را تا حدی میشود؛ شن و ماسه را نه. عیار فقط سیمان را میدهد و مقدار شن و ماسه به طرح اختلاط بستگی دارد: مبحث نهم (بخش ۹-۵-۳) می‌خواهد نسبت‌های اختلاط بر پایهٔ تجربهٔ کارگاهی یا مخلوط‌های آزمایشی با همان مصالح تعیین شوند. جدول عمومی اینترنتی جای طرح اختلاطی را که آزمایشگاه بتن با شن و ماسهٔ معدن نزدیک شما میدهد نمی‌گیرد.
سقف آب اما از خود جدول مبحث نهم درمی‌آید: عیار ضرب در حداکثر نسبت آب به سیمان. برای ۳۰۰ کیلوگرم با نسبت ۰٫۵۵ حداکثر ۱۶۵ لیتر آب در متر مکعب میشود و برای ۳۵۰ کیلوگرم با نسبت ۰٫۴۵ حداکثر ۱۵۷٫۵ لیتر. هر سطل آبی که بالاتر از این می‌رود، از مقاومت کم می‌کند.
عیار بالاتر همیشه بتن قوی‌تری میسازد؟
عیار بالاتر به‌تنهایی بتن قوی‌تر نمی‌سازد؛ مقاومت را بیش از هر چیز نسبت آب به سیمان تعیین می‌کند و برای همین مبحث نهم کنار هر کمینهٔ سیمان، سقف نسبت آب را هم آورده است. بتن عیار ۴۰۰ که سر کار به آن آب اضافه شده، از بتن عیار ۳۵۰ با آب کنترل‌شده ضعیف‌تر درمی‌آید. سیمان خیلی زیاد هم گرما و جمع‌شدگی را بالا می‌برد و خطر ترک می‌آورد؛ ویرایش ۱۳۹۲ برای همین سقف ۴۲۵ کیلوگرم گذاشته بود.
بتن آماده را با عیار سفارش بدهیم یا با ردهٔ مقاومت؟
بتن آماده را با ردهٔ مقاومت سفارش بدهید و عیار را کنارش بنویسید. وقتی فقط «عیار ۳۵۰» می‌خرید، مقدار سیمان را خریده‌اید نه مقاومت را؛ مبحث نهم هم کمینه را با رده‌ای مثل C30 یا C35 گره زده است. در قرارداد، رده، عیار، نوع سیمان و نمونه‌گیری مکعب یا استوانهٔ ۲۸ روزه را شرط کنید تا اختلاف بعدی سند داشته باشد.
