چرا فونداسیون ضخیم بدون هیچ باری ترک میخورد؟
در مقطعهای ضخیم، گرمای واکنش سیمان از مغز بتن بیرون نمیرود و مغز داغتر از سطح میماند. همین اختلاف دما سطح را میکشد و ترک میاندازد؛ راهحل اصلی، انتخاب سیمانی با گرمازایی کمتر است.
واکنش سیمان با آب گرمازاست. در دیوار نازک این گرما زود پس داده میشود، ولی در پی یا دال ضخیم مغز بتن راهی برای خنک شدن ندارد و چند ده درجه از سطح داغتر میماند. سطح زودتر سرد و جمع میشود، مغز هنوز منبسط است و همین کشش، ترکهای بازِ سطحی میسازد.
حرارت هیدراسیون یعنی چه؟
وقتی سیمان و آب به هم میرسند، ترکیبهای کلینکر شروع به واکنش میکنند و انرژی آزاد میشود. سهم عمدهٔ این گرما از آلومینات تریکلسیم و سیلیکات سهکلسیمی میآید؛ همان ترکیبهایی که مقاومت اولیه را هم میسازند. یعنی سیمانی که زود به مقاومت میرسد، معمولاً همان سیمانی است که زود هم گرم میشود. این معامله در مقطع نازک بیاهمیت است و در مقطع ضخیم تعیینکننده.
از چه ضخامتی به بعد باید نگران بود؟
قاعدهٔ کارگاهی این است که از حدود هشتاد سانتیمتر ضخامت به بالا، بتنریزی را باید حجیم فرض کرد. در پیهای بزرگ، دالهای تراکمزیاد و کف مخزنها این شرط بهراحتی برقرار میشود. علامتهای هشدار در کارگاه هم مشخصاند.
- داغ بودن محسوس سطح بتن در روز دوم و سوم
- ترکهای بازِ عمیق که چند روز بعد از بتنریزی پیدا میشوند، نه چند ساعت بعد
- ترکهایی که از لبه به سمت مرکز کشیده میشوند و به بار سازهای ربطی ندارند
- اختلاف واضح دمای مغز و سطح در اندازهگیری با ترمومتر مغزی
کدام سیمان برای بتنریزی حجیم مناسبتر است؟
سیمانهایی که بخشی از کلینکرشان با پوزولان یا سرباره جایگزین شده، گرمای کمتری در روزهای اول آزاد میکنند و شیب دما را ملایمتر میسازند. در مقابل، سیمانهای زودسخت و عیارهای بالا بدترین انتخاب برای مقطع ضخیماند. در انواع سیمان موجود بازار ایران، گزینههای پوزولانی و سربارهای در دسترسترین راه برای کم کردن گرمازاییاند؛ فقط باید بپذیرید که رسیدن به ردهٔ مقاومتی هدف چند روز بیشتر طول میکشد.
جز نوع سیمان چه کار دیگری کمک میکند؟
کم کردن عیار بتن تا حدی که طرح اختلاط اجازه میدهد، خنک نگه داشتن مصالح پیش از اختلاط، بتنریزی در ساعتهای خنک شبانهروز و مهمتر از همه عملآوری پیوسته. نکتهٔ میدانی که زیاد اشتباه میشود این است که پوشاندن سطح فقط برای جلوگیری از تبخیر نیست؛ در پی حجیم، پوشش عایق سطح را گرم نگه میدارد و اختلاف دمای مغز و سطح را کم میکند. برداشتن زودهنگام پوشش در هوای سرد، درست همان لحظهای است که ترک ساخته میشود.
این ترکها را چطور از ترک جمعشدگی تشخیص بدهم؟
ترک جمعشدگی خمیری معمولاً در چند ساعت اول و روی سطح باز پیدا میشود، کمعمق است و شکل نامنظم دارد. ترک حرارتی دیرتر میآید، عمیقتر است و مسیرش تقریباً مستقیم از لبه به داخل کشیده میشود. اگر پیش از بتنریزی نوع سیمان و برنامهٔ عملآوری را انتخاب نکرده باشید، این ترک با هیچ ترمیم سطحی جبران نمیشود.
