چرا زیرکار روی گرمایش از کف بیشتر ترک میخورد؟
زیرکار روی گرمایش از کف بیشتر ترک میخورد چون برخلاف کف معمولی، هر بار که سیستم روشن و خاموش میشود گرم و سرد میشود و با دما باز و جمع میشود. راهنمای گرمایش از کف دانفوس صریح می‌نویسد ملات‌های شناور، «به‌ویژه ملات‌های گرم‌شونده»، با دما منبسط و منقبض می‌شوند و برای همین باید به قطعه‌های هندسی تقسیم شوند.
این حرکت به‌تنهایی کف را نمی‌شکند؛ آنچه می‌شکند، حرکتی است که راه ندارد. ملاتی که به دیوار چسبیده، قطعه‌ای که بیش از اندازه بزرگ یا ال‌شکل است، و ملاتی که پیش از رسیدن به مقاومت داغ شده، همان جاهایی‌اند که ترک از آن‌ها شروع میشود.
ملات روی گرمایش از کف را کی میشود روشن کرد؟
ملات سیمانی را زودتر از ۲۱ روز پس از اجرا نباید گرم کرد. هم راهنمای دانفوس و هم فرم گرم‌کردن ملات شرکت KAN-therm بر پایهٔ استاندارد اروپایی گرمایش از کف همین عدد را می‌آورند؛ برای ملات انیدریتی یا گچی این مهلت ۷ روز است. روی ملات سیمانی پس از ۷ روز میشود راه رفت، ولی هنوز نباید گرمش کرد.
وسوسهٔ رایج کارگاه همین‌جاست: کارفرما میخواهد کف زودتر خشک شود تا سرامیک‌کار بیاید و سیستم را روشن می‌کنند. ملات نارس که آبش ناگهان با گرما بیرون کشیده شود، هم جمع‌شدگی بیشتری می‌گیرد و هم پیش از آنکه مقاومت کششی کافی پیدا کند زیر تنش حرارتی می‌رود.
گرم کردن اول را با چه دمایی و چند روز انجام دهیم؟
گرم کردن اول باید مرحلهای باشد، نه یکباره. فرم KAN-therm بر پایهٔ استاندارد اروپایی برای ملات سیمانی این برنامه را می‌دهد:
- روز ۰ تا ۲۱ پس از ملاتریزی: سیستم خاموش؛ اگر یخبندان تهدید کرد، دمای آب رفت حداکثر ۲۵ درجه
- سه روز اول گرم کردن: دمای آب رفت ثابت ۲۵ درجهٔ سانتی‌گراد
- چهار روز بعد: بیشترین دمای مجاز طراحی سیستم
- پس از آن: آزمون رطوبت ملات، و فقط اگر رطوبت به حد مجاز رسید، سرامیک یا کفپوش
در این مدت کنترل خودکار موتورخانه باید خاموش باشد و دما دستی تنظیم شود. دانفوس سقف میانگین دمای آب را برای ملات سیمانی و انیدریتی ۵۵ درجهٔ سانتی‌گراد می‌گذارد؛ آب داغ‌تر از این، فرق دمای بالا و پایین ملات را زیاد میکند.
درز انبساط گرمایش از کف کجا و چه اندازه لازم است؟
ملات گرم‌شونده باید به قطعه‌هایی حداکثر ۴۰ متر مربع با بیشترین طول ۸ متر تقسیم شود و نسبت عرض به طول هر قطعه از ۱ به ۲ بیشتر نشود؛ این‌ها را راهنمای دانفوس آورده است. کنار دیوار نوار عایق پیرامونی لازم است و میان قطعه‌ها درز حرکتی دستکم ۵ میلی‌متری.
- اتاق ال‌شکل یا زِد‌شکل را در محل شکست با درز به دو مستطیل جدا کنید
- هر درز ساختمان باید عیناً در ملات هم تکرار شود
- لوله‌ای که از درز رد میشود غلاف میخواهد تا زیر برش دو قطعه نماند
دانفوس هشدار می‌دهد قطعه‌های نامتعارفی که گرمای بیشتری می‌بینند «به‌آسانی ترک می‌خورند». نوار پیرامونی را هم تا پایان کار نبرید؛ همان راهنما می‌گوید این نوار سر جایش می‌ماند و فقط پس از اجرای کفپوش هم‌سطح بریده میشود.
چرا سرامیک روی گرمایش از کف بیشتر از موکت ترک میخورد؟
سرامیک روی گرمایش از کف بیشتر ترک میخورد چون با کفپوش سرد و رسانا، اختلاف دمای رو و زیر ملات بیشتر است. دانفوس می‌نویسد با موکت دمای ملات بالاتر است ولی با کاشی اختلاف دمای سطح بالا و پایین ملات «به‌طور چشمگیری بیشتر» است و این ساخت‌ها راحت‌تر ترک می‌خورند. پس در کف سرامیکی، درزبندی و رعایت اندازهٔ قطعه‌ها جدی‌تر است و بهتر است درز ملات در کاشی و بندکشی هم ادامه پیدا کند.
پیش از کاشیکاری، رطوبت ملات را باید سنجید. در جدول دانفوس، رطوبت باقی‌ماندهٔ مجاز ملات سیمانی برای کاشی با چسب لایهنازک ۲ درصد و برای کاشی یا سنگ با ملات ضخیم ۳ درصد است. سرامیکی که روی ملات خیس چسبانده شود، با اولین گرم کردن تنش بیشتری می‌گیرد.
ملات روی لوله‌های گرمایش از کف چند میلیمتر باید باشد؟
ضخامت ملات روی لوله دستکم ۳۰ میلیمتر و دستکم سه برابر درشتترین دانهٔ ماسه است. استاندارد اروپایی EN 1264-4 این کف را به دلیل محدودیت ساخت می‌گذارد: ملات نازکتر از آن را نمی‌شود خوب ساخت و فشرده کرد.
برای ملاتی که ضخامت کلش از ۱۰ سانتی‌متر کمتر است (ساخت نوع A)، قطر بیرونی لوله به ضخامت محاسبه‌شده اضافه میشود. وقتی ملات روی یک ملات هم‌سطح‌کننده و با دو لایهٔ جداکننده اجرا میشود (ساخت نوع C)، ملات اجراشده نباید از ۴۵ میلیمتر کمتر باشد و ملات هم‌سطح‌کننده دستکم ۲۰ میلیمتر از قطر لوله ضخیم‌تر است.
ضخامت نهایی از بار کف و ردهٔ مقاومت خمشی ملات حساب میشود، نه از این کف‌ها؛ استاندارد برای آن به استانداردهای ملی ارجاع می‌دهد. سقف دمای اطراف لوله در ملات سیمانی ۵۵ درجهٔ سانتی‌گراد است، و درز انقباضی که در ملات گرم‌شونده بریده میشود عمقش از یک‌سوم ضخامت ملات بیشتر نباشد و پس از گرم کردن آب‌بندی شود.
ملات روی لوله‌ها را با چه نسبتی و چه سیمانی بسازیم؟
دانفوس برای ملات سیمانی گرم‌شونده این طرح را آورده است: ۵۰ کیلوگرم سیمان CEM I ردهٔ ۳۲.۵R، ۲۵۰ کیلوگرم ماسهٔ ۰ تا ۸ میلی‌متری، ۱۶ تا ۱۸ لیتر آب و افزودنی مخصوص ملات گرمایشی. یعنی یک پیمانهٔ وزنی سیمان به پنج پیمانه ماسه و نسبت آب به سیمان حدود ۰.۳۲ تا ۰.۳۶؛ ملاتی نسبتاً خشک که با ماله خوب کوبیده میشود.
نکتهٔ اصلی همان آب کم است. ملات شل که برای راحتی پخش کردن آب اضافه گرفته، بیشتر جمع میشود و ترک میخورد. سیمان را هم سیمان تازه بگیرید و نوع آن را وسط کار عوض نکنید؛ ردهٔ مقاومتی سیمان را روی پاکت ببینید. در دستورالعمل دانفوس ملات گرم‌شونده با ضخامت ۷۰ میلیمتر مبنای محاسبهٔ افزودنی است.
مش یا الیاف جلوی ترک زیرکار را می‌گیرد؟
نه به‌تنهایی. انجمن ملی بتن آمادهٔ آمریکا در راهنمای ترک سطح بتن می‌نویسد مش و میلگرد در دال «نمی‌توانند جلوی ترک را بگیرند» و فقط اگر جای درستی باشند عرض ترک را کم می‌کنند. الیاف هم ترک جمع‌شدگی ساعت‌های اول را کم میکند. چیزی که جای ترک را تعیین میکند درز است و چیزی که از ترک جلو می‌گیرد، برنامهٔ گرم کردن و آب کم.
اجرای صحیح ملات روی لوله‌ها چه مراحلی دارد و هنگام ملاتریزی چه چیزهایی را باید وارسی کرد؟
- لوله‌ها هنگام ملاتریزی زیر فشار آب باشند تا هر نشتی همان لحظه معلوم شود
- دمای محیط هنگام ملاتریزی بالای ۵ درجه باشد و تا چند روز در و پنجره بسته بماند تا ملات زود خشک نشود
- نقشهٔ درزها پیش از ملاتریزی با مدار لوله‌ها تطبیق داده شده باشد
- ملات دور لوله خوب کوبیده شود و حفره زیر لوله نماند
- تاریخ ملاتریزی روی دیوار نوشته شود تا شمارش ۲۱ روز فراموش نشود
ترکی که روی گرمایش از کف دیدیم خطرناک است و راه ترمیمش چیست؟
بیشتر ترک‌های زیرکار مویی و سطحی‌اند و به لوله آسیبی نمی‌زنند، ولی پیش از کاشیکاری باید علتشان روشن شود. ترکی که دقیقاً روی مسیر یک لوله تکرار شده میتواند از پوشش کم ملات روی لوله باشد؛ فشار مانومتر کلکتور را چند روز زیر نظر بگیرید و اگر افت کرد، پیش از پوشش نهایی نشتی را پیدا کنید. ترک مویی ساده را پس از پایان گرم کردن اول با ملات ترمیمی یا رزین ببندید.
