در خراسان رضوی، برخلاف استان‌های تک‌کارخانه‌ای، خریدار واقعاً حق انتخاب دارد. هفت کارخانه در چهار گوشهٔ استان پراکنده‌اند و نرخشان در یک روز معامله تا بیش از ۲۰ درصد فرق می‌کند. ولی فاصله بخشی از این اختلاف را پس می‌گیرد، پس معیار درست «نرخ درب کارخانه به‌علاوهٔ کرایه تا کارگاه» است.
کارخانه‌های سیمان خراسان رضوی کدام‌اند و کجا هستند؟
هفت کارخانهٔ سیمان استان، به ترتیب نزدیکی به مشهد، این‌ها هستند (جای هر کدام از نشانی خود کارخانه):
- شرق: مشهد، جادهٔ کلات، سه‌راهی سیمان؛ نزدیک‌ترین کارخانهٔ سیمان خاکستری به شهر
- سیمان سفید شرق: در همان مجتمع جادهٔ کلات؛ فقط سیمان سفید
- غرب آسیا: کیلومتر ۴۵ جادهٔ فریمان، جنوب‌شرق مشهد
- زاوه: ۱۸۰ کیلومتری جنوب مشهد، در شهرستان زاوه
- لار سبزوار: سبزوار، بخش روداب، روستای پروند
- جوین: شهرستان جوین، نزدیک ایستگاه راه‌آهن نقاب در غرب استان
- مجد خواف: کیلومتر ۲ جادهٔ خواف، در شرق استان
پنج‌تای آن‌ها در هفته‌های اخیر در بورس کالا معامله داشتند و غرب آسیا و مجد خواف در بازهٔ ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ معامله‌ای ثبت نکردند. نشانی و تلفن هر واحد در صفحهٔ کارخانه‌های سیمان آمده است.
نرخ هر کارخانهٔ خراسان رضوی در بورس کالا چقدر است؟
در معاملات بورس کالا در یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵ (میانهٔ دو هفتهٔ ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر)، نرخ هر تن سیمان تیپ ۲ فله این بود:
- لار سبزوار: ۲٬۷۶۸٬۱۰۰ تومان
- جوین: ۲٬۷۹۸٬۷۰۰ تومان
- زاوه: ۳٬۱۶۷٬۸۵۰ تومان
- شرق: ۳٬۳۸۵٬۷۵۰ تومان
فاصلهٔ ارزانترین و گران‌ترین ۶۱۷٬۶۵۰ تومان در هر تن، یعنی حدود ۲۲ درصد است. در پاکت ۵۰ کیلویی همان روزها لار سبزوار تیپ ۲-۳۲۵ را ۱۸۸٬۹۰۲ تومان، جوین تیپ ۲ را ۱۹۵٬۷۰۵ تومان، زاوه ۲۱۱٬۳۷۲ تومان و شرق ۲۲۰٬۴۵۰ تومان معامله کردند. نرخ امروز را در قیمتهای تفکیکی ببین؛ این عددها عکس دو هفته‌اند.
یک نکتهٔ کمتر دیده‌شده: در همان بازه، فلهٔ تیپ ۵ زاوه با ۳٬۰۳۶٬۸۰۰ تومان از فلهٔ تیپ ۲ خودش ارزان‌تر معامله شد. اگر در خاک سولفاته کار می‌کنی و تیپ ۵ لازم داری، همیشه گران‌تر بودنش را فرض نگیر. فرق کاربرد این دو را در انواع سیمان خوانده‌ای.
چرا نرخ دو کارخانه در یک استان این‌قدر فرق می‌کند؟
قیمت سیمان در بورس کالا با حراج و رقابت خریداران کشف می‌شود و هر کارخانه بازار خودش را دارد. کارخانهٔ نزدیک شهر بزرگ خریدار بیشتری پشت عرضه دارد و کرایهٔ کوتاه‌تر را خریدار در پیشنهادش حساب می‌کند. حجم عرضه هم اثر دارد؛ در همان دو هفته شرق و زاوه هر کدام حدود ۲۰ هزار تن فلهٔ تیپ ۲ فروختند، لار سبزوار ۶ هزار تن و جوین ۱٬۳۵۰ تن. ارزانی جوین با عرضهٔ کم همراه است و همیشه بار پیدا نمی‌شود.
کرایهٔ حمل چقدر از برتری کارخانهٔ ارزان‌تر را میخورد؟
کرایه برای هر تن با فاصله بالا می‌رود و برای کارخانه‌های دورتر استان سهم بزرگی دارد. طبق جدول حداقل نرخ کرایهٔ بار سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای که ماشین۳ در تیر ۱۴۰۵ منتشر کرد (به نقل از ماشین۳؛ اصل اطلاعیهٔ راهداری در دسترس نبود)، کرایهٔ خالص هر تن بار تریلی برای ۷۵ کیلومتر ۳۸۷٬۸۱۰ تومان، برای ۲۰۰ کیلومتر ۷۶۶٬۰۵۰ تومان و برای ۳۰۰ کیلومتر ۹۸۹٬۵۵۰ تومان است. کرایهٔ برگشت خالی و توقف پشت کارگاه روی این حداقل می‌آید.
برای کارگاهی در مشهد کدام کارخانه ارزان‌تر تمام می‌شود؟
برای یک تریلی ۲۵ تنی فلهٔ تیپ ۲ در مشهد، با نرخ‌های همان دو هفته و جدول کرایهٔ بالا:
- شرق، در حاشیهٔ مشهد، با کمترین ردیف جدول (۷۵ کیلومتر): ۳٬۳۸۵٬۷۵۰ + ۳۸۷٬۸۱۰ = ۳٬۷۷۳٬۵۶۰ تومان در هر تن
- زاوه، ۱۸۰ کیلومتر دورتر، با ردیف ۲۰۰ کیلومتری: ۳٬۱۶۷٬۸۵۰ + ۷۶۶٬۰۵۰ = ۳٬۹۳۳٬۹۰۰ تومان؛ حدود ۱۶۰ هزار تومان گران‌تر از شرق
- لار سبزوار، با فرض حدود ۲۵۰ کیلومتر و میانهٔ ردیف‌های ۲۰۰ و ۳۰۰ کیلومتری (۸۷۷٬۸۰۰ تومان): ۳٬۶۴۵٬۹۰۰ تومان؛ حدود ۱۲۸ هزار تومان ارزان‌تر از شرق
- نتیجه: از ۶۱۸ هزار تومان برتری لار سبزوار، حدود ۴۹۰ هزار تومان را کرایه خورد
برای یک کارگاه در سبزوار حساب کاملاً برعکس است: لار سبزوار با کرایهٔ کوتاه هر تن حدود ۳٬۱۵۶٬۰۰۰ تومان تمام می‌شود و شرق با کرایهٔ همان مسیر حدود ۴٫۲۶ میلیون تومان. برای کارگاه‌های جنوب استان هم زاوه طبیعی‌ترین انتخاب است.
مقایسهٔ نرخ دو کارخانه را چطور درست انجام بدهیم؟
مقایسه فقط داخل یک تیپ، یک رده و یک شکل بسته‌بندی معنی دارد. تیپ ۲ فله را با تیپ ۲ فله بسنج، نه با ۲-۳۲۵ پاکتی. این فهرست وارسی را پیش از تماس با فروشنده کامل کن:
- تیپ و ردهٔ مقاومتی که نقشه یا ناظر خواسته
- فله یا پاکتی؛ اگر سیلو داری، فله تقریباً همیشه ارزان‌تر است
- نرخ درب کارخانه از قیمتهای تفکیکی، به تاریخ همان روز
- کرایه تا کارگاه با ظرفیت وسیلهٔ واقعی (تریلی، ده‌چرخ یا خاور)
- نوبت بارگیری کارخانه؛ در فصل اوج، توقف کارگاه از چند ده هزار تومان اختلاف نرخ گران‌تر است
- مقدار لازم با محاسبه‌گر سیمان، تا بار اضافه نخری
از فروشنده در مشهد چه چیزی را باید پرسید؟
سه پرسش کار را روشن می‌کند. عدد اعلام‌شده درب کارخانه است یا درب کارگاه؟ نام کارخانه، تیپ و تاریخ تولید روی برگهٔ تحویل نوشته می‌شود؟ و بار ظرف چند روز می‌رسد؟ مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲) هم می‌خواهد «برای هر محموله وارد شده به کارگاه، مشخصات کارخانه و نوع سیمان و تاریخ تولید» در برگ تحویل ثبت شده باشد؛ فروشنده‌ای که این‌ها را نمی‌نویسد، بار بی‌شناسنامه می‌دهد.
