سیمان هرمزگان روی کاغذ نباید گران باشد؛ کارخانه کنار دریاست، صادرات دارد و یکی از پرفروش‌ترین واحدهای بورس است. ولی خریدار بندرعباسی که تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ سفارش می‌دهد، معمولاً بیشتر از همکارش در بوشهر می‌پردازد. عددهای این صفحه از معاملات بورس کالای ایران است و هر معامله با میانهٔ همهٔ معاملات همان کالا در همان روز سنجیده شده، تا بالا و پایین رفتن کلی بازار در مقایسه اثر نگذارد.
سیمان هرمزگان در بورس کالا چقدر از میانهٔ کشور گران‌تر است؟
سیمان هرمزگان فقط در تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ گران‌تر از میانهٔ کشور فروخته شده است و در بقیهٔ کالاها نه. در معاملات بورس کالا از مهر ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵، میانهٔ فاصلهٔ نرخ هر کالای این کارخانه با میانهٔ کشوری همان کالا در همان روز چنین بود:
- تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ فله: حدود ۲۰ درصد بالاتر، در ۷۶ معامله و ۵۸ روز
- تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ پاکت ۵۰ کیلویی: حدود ۷ درصد بالاتر، در ۶۸ معامله
- تیپ ۱ ردهٔ ۴۲۵ فله: هم‌سطح میانهٔ کشور
- تیپ ۱ ردهٔ ۴۲۵ پاکتی: حدود ۵ درصد پایین‌تر
- سیمان پوزولانی فله: حدود ۲ درصد بالاتر
همین کالای گران، کالای اصلی کارخانه هم هست. از حدود یک میلیون و ۵۵۰ هزار تنی که سیمان هرمزگان در این یک سال در بورس فروخت، نزدیک ۹۴۰ هزار تن تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ فله و پاکتی بود. پس وقتی بنکدار بندرعباس می‌گوید سیمان هرمزگان گران است، بیشتر همین کالا را می‌گوید.
چرا تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ هرمزگان از تیپ ۱ ردهٔ ۴۲۵ همان کارخانه گران‌تر است؟
چون قیمت پایهٔ این کالا بالا مانده، نه به خاطر کیفیت یا رده. در ۵۵ روزی که سیمان هرمزگان هر دو کالا را به صورت فله فروخت، تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ در میانه حدود ۱۸ درصد گران‌تر از تیپ ۱ ردهٔ ۴۲۵ همان کارخانه معامله شد و در پاکتی حدود ۸ درصد گران‌تر. در کل کشور در همین یک سال رابطه برعکس بود؛ فلهٔ تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ حدود ۳ درصد و پاکتی‌اش حدود ۸ درصد ارزان‌تر از تیپ ۱ ردهٔ ۴۲۵ همان روز فروخته شد.
تقاضای تیپ ۲ در سواحل جنوب پشتوانهٔ مقرراتی دارد. مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲، بند ۹-۸-۳) در ضوابط ویژهٔ بتن در سواحل خلیج فارس و دریای عمان، سیمان کم‌گرمازا را می‌خواهد و نام می‌برد: «سیمان پرتلند نوع ۲ و یا سیمان نوع ۱ یا ۲ همراه با پوزولان». سازنده‌ای که نام تیپ ۲ را در نقشه می‌بیند، کمتر سراغ گزینهٔ دیگر می‌رود.
قیمت پایهٔ بورس چطور نرخ سیمان هرمزگان را بالا نگه می‌دارد؟
قیمت پایه هر هفته از معاملات هفتهٔ قبل همان نماد ساخته می‌شود، پس رقابت‌های گذشته در آن می‌ماند. طبق اطلاعیهٔ اسفند ۱۴۰۴ بورس کالای ایران که صدای بورس منتشر کرد، اگر بیش از ۸۰ درصد عرضه فروش برود یا رقابت تا ۱۰ درصد باشد، پایه تغییر نمی‌کند؛ با رقابت بیش از ۱۰ درصد، پایه از میانگین موزون نرخ‌های کشف‌شده بالا می‌رود و «سقف افزایش قیمت پایه برای هر نماد معاملاتی حداکثر ۱۰ درصد خواهد بود». کاهش فقط وقتی است که بخشی از عرضه نافروخته بماند، از ۱ تا ۳ درصد.
داده همین را نشان می‌دهد. قیمت پایهٔ فلهٔ تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ هرمزگان در این یک سال در میانه حدود ۱۹٫۵ درصد بالاتر از میانهٔ پایهٔ همان کالا در همان روز بود، یعنی تقریباً همهٔ آن ۲۰ درصد. نسبت تقاضا به عرضه در معاملات این کالا در میانه ۱٫۵۳ بود، نزدیک لامرد با ۱٫۵۲ و سیمان تهران با ۱٫۵۱؛ خریداران هرمزگان بیشتر از جاهای دیگر رقابت نکرده‌اند. کارخانه هم حدود ۹۶ درصد تناژ عرضه‌اش را فروخت و از ۲۷۴ عرضه فقط ۱۳ عرضه بی‌خریدار ماند؛ با این فروش، قاعدهٔ بورس دلیلی برای پایین آوردن پایه نمی‌بیند.
صادرات سیمان هرمزگان چقدر از بازار داخل کم می‌کند؟
کمتر از آنچه در بازار گفته می‌شود. در گزارش مجمع سالانهٔ شرکت سیمان هرمزگان (نماد سهرمز) که نبض بورس در بهمن ۱۴۰۴ منتشر کرد، برای سال مالی منتهی به ۳۰ آبان ۱۴۰۴ آمده است: «۱۶ درصد از تولید کل شرکت به صادرات اختصاص دارد». همان گزارش ظرفیت کورهٔ یک را ۳٬۰۰۰ تن کلینکر در روز و طرح افزایشش را به ۳٬۵۰۰ تن نوشته است.
در طرف داخل، سیمان هرمزگان در یک سال منتهی به شهریور ۱۴۰۵ حدود ۲٫۶ درصد کل سیمان معامله‌شده در بورس کالا را فروخت و در میان ۷۱ کارخانهٔ فروشنده دهم شد. کارخانه‌ای با این حجم عرضه کمبود کالا ندارد؛ گرانی تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ را با «صادرات جای بازار داخل را گرفته» نمی‌شود توضیح داد.
سیمان قشم برای خریدار هرمزگانی ارزان‌تر است؟
در میانهٔ سال بله، در هفته‌های اخیر نه. در همان بازهٔ مهر ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ فلهٔ تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ سیمان قشم هم‌سطح میانهٔ کشور و پاکتی‌اش حدود ۴ درصد پایین‌تر معامله شد. ولی قشم در این یک سال فقط حدود ۱۱۷ هزار تن فروخت، کمتر از یک‌دهم هرمزگان، و با عرضهٔ کم، رقابت زود نرخ را بالا می‌برد. در ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ فلهٔ همین کالای قشم با پایهٔ ۲٬۷۸۴٬۳۰۰ تومان در تن عرضه شد و با ۳٬۳۸۰٬۹۰۰ تومان بسته شد، گران‌تر از هرمزگان در همان روز.
کارخانهٔ قشم در خود جزیره است و بار تا خشکی از دریا می‌گذرد؛ پیش از خرید، کرایهٔ حمل تا کارگاه را جدا بپرس. در بایگانی معاملات بورس کالا از مهر ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵ فقط همین دو کارخانهٔ استان هرمزگان معامله داشتند.
کدام سیمان هرمزگان برای بتن ساحلی ارزان‌تر تمام می‌شود؟
سیمان پوزولانی و تیپ ۲ ردهٔ ۴۲۵ همان کارخانه، اگر مهندس ناظر بپذیرد. در معاملات بورس کالا از ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ میانهٔ نرخ فلهٔ سیمان هرمزگان برای هر تن چنین بود:
- تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵: ۳٬۰۵۳٬۹۰۰ تومان
- تیپ ۲ ردهٔ ۴۲۵، که کارخانه از شهریور ۱۴۰۵ عرضه می‌کند: ۲٬۷۹۸٬۷۰۰ تومان
- تیپ ۱ ردهٔ ۴۲۵: ۲٬۷۹۴٬۶۵۰ تومان
- پوزولانی: ۲٬۶۹۴٬۸۰۰ تومان، برابر میانهٔ کشوری همین کالا
روی یک تریلی ۲۵ تنی، پوزولانی به جای تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ حدود ۹ میلیون تومان کمتر خرج دارد و تیپ ۲ ردهٔ ۴۲۵ حدود ۶٫۴ میلیون تومان. هر دو در فهرست مبحث نهم (ویرایش ۱۳۹۲) برای سواحل جا دارند؛ همان بند کمینهٔ مواد سیمانی را ۳۵۰ و بیشینه را ۴۲۵ کیلوگرم در متر مکعب بتن گذاشته است. پوزولانی دیرتر به مقاومت می‌رسد، پس زمان قالب‌برداری و عمل‌آوری را با ناظر هماهنگ کن و نوع سیمان را پیش از خرید در طرح اختلاط بنویس.
آوردن سیمان از بوشهر به بندرعباس می‌صرفد؟
نه، کرایه چند برابر اختلاف نرخ است. در همان دو هفته فلهٔ تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ دشتستان و منددشتی در بوشهر با ۲٬۶۳۶٬۵۰۰ تومان در تن، کف کشور، معامله شد؛ ۴۱۷٬۴۰۰ تومان ارزان‌تر از هرمزگان. فاصلهٔ خط مستقیم برازجان و دشتی تا بندرعباس بیش از ۵۰۰ کیلومتر است و جاده از آن بلندتر. طبق جدول حداقل نرخ کرایهٔ بار سازمان راهداری که ماشین۳ در تیر ۱۴۰۵ منتشر کرد (به نقل از ماشین۳؛ اصل اطلاعیهٔ راهداری در دسترس نبود)، کرایهٔ خالص هر تن برای ۵۰۰ کیلومتر ۱٬۳۴۴٬۰۵۰ تومان است، بیش از سه برابر آن اختلاف. حساب یک تریلی ۲۵ تنی:
- صرفه‌جویی نرخ درب کارخانه: ۲۵ تن ضرب در ۴۱۷٬۴۰۰، یعنی حدود ۱۰٫۴ میلیون تومان
- کرایهٔ کمینه با ردیف ۵۰۰ کیلومتری: ۲۵ تن ضرب در ۱٬۳۴۴٬۰۵۰، یعنی حدود ۳۳٫۶ میلیون تومان
- نتیجه: سیمان بوشهر سر کارگاه بندرعباس دست‌کم ۲۳ میلیون تومان در هر تریلی گران‌تر درمی‌آید
راه ارزان‌تر کردن سیمان در هرمزگان عوض کردن کالا در همان کارخانه است، نه عوض کردن کارخانه. جزئیات کرایه را در مطلب کرایهٔ حمل خوانده‌ای.
برای خرید سیمان در بندرعباس چه چیزهایی را بپرسیم؟
پیش از پرداخت، نوع و رده و محل تحویل را روی فاکتور بیاور. این فهرست وارسی بیشتر سوءتفاهم‌های خرید در هرمزگان را می‌بندد:
- نوع و رده را دقیق بخواه؛ «تیپ ۲» بی رده با «تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵» در هرمزگان نرخ متفاوت دارد
- بپرس عدد اعلام‌شده درب کارخانه است یا درب کارگاه، و با مالیات بر ارزش افزوده یا بی آن
- نرخ پوزولانی و تیپ ۲ ردهٔ ۴۲۵ همان کارخانه را هم بگیر و با ناظر درباره‌اش حرف بزن
- نرخ روز هر کالا را در قیمت‌های تفکیکی ببین؛ عددهای این صفحه میانهٔ دوره‌اند
- مقدار را پیش از سفارش با محاسبه‌گر سیمان دربیاور؛ مبحث پنجم (ویرایش ۱۳۹۶، بند ۵-۲-۶-۱-۱۳) مهلت مصرف سیمان کیسه‌ای را در هوای با رطوبت بیش از ۹۰ درصد «تا حداکثر ۴۵ روز» گذاشته است
