سیمان و میلگرد هر دو در بورس کالای ایران معامله میشوند و هر دو برای اسکلت لازم‌اند، ولی قیمتشان از دو موتور جدا میآید. قیمت میلگرد به شمش فولاد گره خورده که کالایی صادراتی با قیمت دلاری است؛ قیمت سیمان به نرخ مصوب انجمن سیمان و تقاضای داخلی هر هفته. برای همین خریدار ساختمان گاهی می‌بیند میلگرد در یک ماه چند بار عوض شد و سیمان تکان نخورد، و گاهی برعکس.
قیمت پایهٔ میلگرد در بورس کالا چطور تعیین میشود؟
قیمت پایهٔ میلگرد به قیمت شمش بلوم بسته است و هر هفته حداکثر ۲ درصد بالا یا پایین می‌رود. طبق ابلاغیهٔ بورس کالا که از ۴ شهریور ۱۴۰۵ اجرا شد، به نقل خبرگزاری دانشجو:
- نسبت معامله به عرضهٔ ۶۰ درصد و بیشتر — ۲ درصد افزایش؛ ۳۰ تا ۶۰ درصد — ۱ درصد افزایش؛ ۱۰ تا ۳۰ درصد — بی تغییر
- کمتر از ۱۰ درصد — ۱ درصد کاهش؛ بی معامله — ۲ درصد کاهش؛ بی عرضه — ۳ درصد کاهش
- کف محاسباتی قیمت پایه دست‌کم ۱۱۱ درصد قیمت کشف‌شدهٔ شمش بلوم است، هرچند عرضه‌کننده مجاز است پایین‌تر از آن اعلام کند
- سقف آن ۱۲۰ درصد آخرین قیمت شمش بلوم و حداکثر ۵ درصد بالاتر از میانگین دو هفتهٔ میلگرد است
کف میلگرد هم از صادرات میآید. در همین ابلاغیه، «حداقل قیمت پایه میلگرد برابر با نسبت ارزش صادراتی میلگرد به ارزش صادراتی شمش بلوم، ضربدر میانگین موزون قیمت معامله‌شده شمش بلوم» است. شمش بلوم کالایی است که فولادساز می‌تواند صادر کند؛ پس وقتی دلار یا قیمت جهانی فولاد بالا می‌رود، شمش گران میشود و کف و سقف میلگرد با آن جابه‌جا میشوند.
قیمت پایهٔ سیمان در بورس کالا به چه چیزی بسته است؟
به معاملههای هفتهٔ قبل خود همان سیمان و به نرخ مصوب انجمن سیمان، نه به ارز. طبق اطلاعیهٔ ۲ اسفند ۱۴۰۴ بورس کالا، قیمت پایهٔ هر نماد سیمان اگر هفتهٔ قبل معامله نشده باشد ۳ درصد، اگر تا ۳۰ درصد عرضه فروش رفته باشد ۲ درصد و اگر ۳۰ تا ۸۰ درصد فروش رفته باشد ۱ درصد پایین میآید؛ با رقابت بیش از ۱۰ درصد بالا می‌رود و سقف افزایشش ۱۰ درصد است.
کف سیمان اداری است، نه صادراتی: «قیمتهای مصوب انجمن سیمان، در صورت پایین‌تر بودن، به عنوان کف قیمت پایه لحاظ میشود.» این تفاوت اصلی دو کالاست. کف میلگرد هر هفته با قیمت شمش جابه‌جا میشود؛ کف سیمان تا وقتی نرخ مصوب عوض نشود ثابت می‌ماند و در هفته‌های کم‌تقاضا، سیمان روی همین کف معامله میشود.
چرا میلگرد به نرخ ارز زودتر واکنش نشان میدهد؟
چون هر تن میلگرد صادراتی حدود دوازده برابر هر تن سیمان و کلینکر صادراتی دلار می‌آورد. به گزارش انجمن تولیدکنندگان فولاد، در ده ماههٔ نخست ۱۴۰۴ حدود یک میلیون و ۶۱۰ هزار تن میلگرد شاخه به ارزش ۶۹۸ میلیون دلار صادر شد، یعنی حدود ۴۳۰ دلار در هر تن. از شهریور تا ۱۴ آذر ۱۴۰۴ هم بیش از ۲٫۷ میلیون تن سیمان و کلینکر در رینگ صادراتی بورس کالا به ارزش ۹۷ میلیون دلار معامله شد، یعنی حدود ۳۶ دلار در هر تن.
با ۴۳۰ دلار در هر تن، فرصت فروش خارجی همیشه کنار قیمت داخلی میلگرد است و هر جهش ارز آن را جابه‌جا میکند. با ۳۶ دلار در هر تن، کرایهٔ حمل سهم بزرگی از قیمت تمام‌شدهٔ صادرات سیمان است و سیمان بیشتر در همان منطقه‌ای که تولید میشود فروش می‌رود؛ جهش ارز راهی مستقیم به قیمت پایهٔ آن ندارد.
کدام هزینهها فقط سیمان را گران میکند؟
سوخت کوره، برق آسیاب‌ها، کیسه و کرایهٔ حمل. قطعی برق یا گاز کارخانه‌های سیمان تولید را کم میکند و عرضه در بورس را پایین می‌آورد، بی‌آنکه به بازار فولاد ربطی داشته باشد. کیسه هم داستان جداست؛ دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان در اردیبهشت ۱۴۰۵ گفت به خاطر مشکلات پتروشیمی‌ها در جنگ اخیر، نگرانی‌هایی دربارهٔ سیمان پاکتی پیش آمده بود. مادهٔ کیسه از پتروشیمی میآید، نه از کارخانهٔ سیمان.
نمونه‌اش در معاملات خود بورس کالا دیده میشود. در اردیبهشت ۱۴۰۵ نسبت کل تقاضا به عرضهٔ سیمان در بورس به ۲٫۱۱ رسید، بالاترین عدد از فروردین ۱۴۰۴ به این سو، و میانهٔ قیمت سیمان تیپ ۲ فله نسبت به فروردین حدود ۲۹ درصد بالا رفت. این جهش را صف خریداران سیمان ساخت، با رقابتی که فقط ۱۴ درصد معامله‌ها را روی قیمت پایه گذاشت.
رکود ساختوساز روی کدام زودتر اثر می‌گذارد؟
روی سیمان، چون راه فرار صادراتی گران‌قیمت ندارد. دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان گفته است تولید سیمان کشور در ۱۴۰۴ حدود ۶۵ میلیون تن بود و به علت رکود ساختوساز حدود ۸ درصد کم شد. وقتی تقاضای داخلی سیمان می‌خوابد، معامله‌ها روی قیمت پایه بسته میشوند و قیمت پایه هفته‌به‌هفته ۱ تا ۳ درصد پایین میآید تا به کف نرخ مصوب برسد.
میلگرد در همین شرایط کف محاسباتی‌ای دارد که به شمش و صادرات بسته است؛ اگر دلار بالا رود و شمش گران شود، این کف معمولاً بالا می‌رود، حتی در رکود. برای همین ممکن است سیمان روی کف بماند و میلگرد گران‌تر شود، یا سیمان با صف خریداران جهش کند و میلگرد که شمشش ارزان شده، آرام بماند.
برای خرید هم‌زمان سیمان و میلگرد چه کنیم؟
قیمت هر کدام را با نشانه‌های خودش بسنج، نه با دیگری. گران شدن میلگرد خبری دربارهٔ سیمان هفتهٔ بعد نمی‌دهد. این فهرست وارسی را پیش از خرید بزرگ دنبال کن:
- برای سیمان، قیمت روز سیمان و سهم معاملههای روی قیمت پایه را ببین؛ اگر بیشتر معامله‌ها روی پایه است، عجله لازم نیست
- برای میلگرد، قیمت شمش و نرخ ارز را دنبال کن؛ کف قیمت پایهٔ میلگرد با آن‌ها جابه‌جا میشود
- خرید سیمان را به زمان بتن‌ریزی نزدیک کن؛ سیمان انبارشده رطوبت می‌گیرد، میلگرد زنگ سطحی می‌زند ولی ماندگارتر است
- مقدار سیمان را با محاسبه‌گر سیمان حساب کن و نرخ کارخانه‌های نزدیک را در قیمتهای تفکیکی با کرایهٔ حمل مقایسه کن
- بودجهٔ این دو را جدا ببند؛ پیش‌بینی یکی از روی دیگری، همان اشتباهی است که این صفحه دربارهٔ آن است
