کم گذاشتن سیمان را با شمردن کیسه‌ها در برابر متراژ کار میشود فهمید. جدول ۱-۱ فهرست بهای ابنیهٔ ۱۴۰۴ می‌گوید هر متر مکعب ملات ۱:۵ دارای ۲۲۵ کیلوگرم سیمان است؛ پس اندود دو سانتیمتری با این ملات در هر متر مربع ۴٫۵ کیلوگرم سیمان می‌خورد و یک کیسهٔ ۵۰ کیلویی حدود ۱۱ متر مربع میدهد. اگر همان کیسه در همان ضخامت ۱۴ یا ۱۵ متر مربع پوشانده، ملات عملاً از ۱:۶ هم کم‌سیمان‌تر شده است. نشانههای ظاهری مثل پودر شدن سطح دیر پیدا می‌شوند؛ شمارش روزانهٔ کیسه پیش از شروع کار مؤثرتر از بازرسی پس از پایان است.
هر کیسه سیمان چند متر مربع ملات میدهد؟
پوشش یک کیسه به نسبت ملات و ضخامت لایه بسته است. فهرست بها مقدار سیمان هر متر مکعب ملات را میدهد؛ ضرب آن در ضخامت لایه، مصرف هر متر مربع را میدهد. برای لایهٔ دو سانتیمتری، بی احتساب پرت:
- ملات ۱:۳ با ۳۶۰ کیلوگرم سیمان در متر مکعب: ۷٫۲ کیلوگرم در متر مربع، هر کیسه حدود ۷ متر مربع
- ملات ۱:۴ با ۲۸۵ کیلوگرم: ۵٫۷ کیلوگرم در متر مربع، یک کیسه حدود ۹ متر مربع
- ملات ۱:۵ با ۲۲۵ کیلوگرم: ۴٫۵ کیلوگرم در متر مربع، یک کیسه حدود ۱۱ متر مربع
- ملات ۱:۶ با ۲۰۰ کیلوگرم: ۴ کیلوگرم در متر مربع، یک کیسه حدود ۱۲٫۵ متر مربع
ضخامت سه سانتیمتر یعنی یک‌ونیم برابر سیمان و دو سوم این پوشش. برای متراژ کل کارگاه، عدد را با محاسبه‌گر سیمان دربیاورید و با تعداد کیسه‌ای که واقعاً مصرف شده مقایسه کنید.
از کجا بفهمم بنا سیمان کم گذاشته است؟
پوشش هر کیسه را با نسبت قرارداد مقایسه کنید. اگر قرار بر ملات ۱:۴ بوده و یک کیسه در لایهٔ دو سانتی ۱۲ یا ۱۳ متر مربع رفته، ملات به ۱:۶ نزدیک شده است. پیش از نتیجه گرفتن، ضخامت را در چند نقطه بسنجید: لایهٔ نازک‌تر از قرارداد هم پوشش یک کیسه را بالا می‌برد، و آن هم کم‌فروشی است، فقط از نوع دیگر. وزن کیسه را هم یک بار با ترازو وارسی کنید؛ بند ۵-۲-۶-۱-۴ مبحث پنجم (ویرایش ۱۳۹۶) می‌گوید «وزن اسمی هر کیسه سیمان پرتلند ۵۰ کیلوگرم می‌باشد» و کیسهٔ سبک‌تر حساب را به ضرر شما به هم می‌زند.
نشانههای ظاهری کمک می‌کنند ولی دیر می‌رسند: پودر شدن سطح ملات چند روز پس از خشک شدن، صدای توخالی با ضربهٔ آرام، و ترک‌های ریز شبکه‌ای. هیچ‌کدام بدون آزمایش اثبات قطعی نیست.
هر متر مکعب بتن چند کیسه سیمان می‌خواهد؟
تعداد کیسه از عیار بتن می‌آید: عیار بر حسب کیلوگرم در متر مکعب را در حجم بتن ضرب و بر وزن کیسه تقسیم می‌کنند. عیار هر ردهٔ بتن را طرح اختلاط یا برگهٔ سفارش می‌گوید و عدد رسمی ثابتی برای «بتن C25» وجود ندارد؛ پس عدد را از همان برگه بگیر.
برای نمونه، با عیار فرضی ۳۰۰ کیلوگرم در متر مکعب، ۴ متر مکعب بتن ۱۲۰۰ کیلوگرم سیمان می‌برد، یعنی ۲۴ کیسهٔ ۵۰ کیلویی. اگر در یک روز برای همین حجم ۱۸ کیسه خالی شده، یا عیار طرح کمتر از ۳۰۰ بوده یا سیمان کم ریخته شده است؛ هر دو را با طرح اختلاط روشن کن.
یک کیسه سیمان کمتر در هر متر مکعب بتن چه اثری دارد؟
یک کیسه سیمان کمتر در هر متر مکعب، در حساب فهرست بها یعنی یک ردهٔ پایین‌تر. رابطهٔ تطبیقی بند ۱-۱ الزامات گروه ۱ فصل هشتم فهرست بها هر ده کیلوگرم سیمان را یک مگاپاسکال مقاومت قیمت می‌گذارد؛ ۵۰ کیلوگرم کمتر یعنی پنج مگاپاسکال، فاصلهٔ C25 تا C20. خود فهرست بها می‌گوید این رابطه فقط برای قیمت‌گذاری است، نه طرح اختلاط؛ افت واقعی مقاومت را فقط آزمون نمونهٔ همان بتن نشان میدهد.
ملات سفت یعنی سیمان کافی دارد؟
نه. سفتی ملات از ماسهٔ خشک، دمای هوا یا کم‌آبی هم می‌آید و با نسبت سیمان رابطهٔ مستقیمی ندارد. ملاتی که دست را می‌گیرد ولی با نسبت قرارداد نمی‌خواند، کمسیمان است؛ ملات روانی که نسبتش درست است، سیمان کافی دارد. معیار شمارش کیسه و پیمانه است، نه حس دست.
چکش اشمیت نشان میدهد سیمان کم بوده؟
فقط تقریبی. چکش اشمیت سختی سطح بتن را میسنجد و برای مقایسهٔ نسبی نقطههای یک قطعه خوب است، ولی آستانهٔ عددی قطعی برای «کمسیمانی» ندارد. بند ۵-۱ استاندارد ASTM C805 این آزمون را برای ارزیابی یکنواختی بتن در جا می‌داند و برآورد مقاومت را فقط وقتی می‌پذیرد که برای همان بتن و همان دستگاه رابطه‌ای میان مقاومت و عدد بازگشت ساخته شده باشد (بند ۵-۴). نتیجه را با آزمون فشاری تأیید کن.
تحویل کیسههای سیمان را چطور ثبت کنیم؟
ثبت تحویل شمارش کیسه را قابل پیگیری می‌کند و دعوای بعدی را کوتاه. در هر تحویل این‌ها را یادداشت کن:
- تعداد کیسه و وزن اسمی هر کیسه
- نوع سیمان و نام کارخانه
- شمارهٔ بارنامه و تاریخ تولید
- محل انبار؛ کیسه‌ها خشک و دور از رطوبت
مصرف روزانه را با متراژ همان روز بسنج؛ اگر عدد با جدول بالا نخواند، همان روز بپرس، نه پس از تسویه‌حساب.
در کارگاه چطور جلوی کم گذاشتن سیمان را بگیرم؟
- پیش از شروع کار، نسبت ملات را در قرارداد بنویسید و پیمانهٔ ثابت (فرغون یا باکت مشخص) برای سیمان و ماسه تعیین کنید، نه اندازه‌گیری چشمی
- تعداد کیسههای مصرف‌شدهٔ هر روز را در برابر متراژ انجام‌شدهٔ همان روز یادداشت کنید و با جدول بالا بسنجید
- ضخامت اندود را با شمشه و متر در چند نقطه وارسی کنید
- برای بتن سازهای، بتن آماده با ردهٔ مقاومت مشخص سفارش دهید و از هر نوبت نمونهٔ آزمون بگیرید
- در صورت شک، پیش از تسویه‌حساب نهایی، آزمایش مقاومت فشاری بخواهید
