آب انداختن بتن یعنی بالا آمدن لایهای نازک از آب روی سطح در نیم‌ساعت اول و تا حدی طبیعی است؛ جداشدگی یعنی جدا شدن دانه‌های درشت از خمیر سیمان و همیشه عیب است. اگر آب سطح پیش از ماله‌کشی تبخیر شود مشکلی نیست، ولی جداشدگی با کاهش آب اختلاط، محدود کردن ارتفاع ریزش و لرزاندن کوتاه اصلاح میشود.
آب انداختن بتن تا کجا طبیعی است؟
هر بتنی که آب اختلاطش بیش از نیاز واکنش سیمان باشد، مقداری آب پس می‌دهد؛ چون سنگدانه سنگین‌تر است و ته‌نشین میشود و آب اضافه راه بالا را می‌گیرد. آب انداختن وقتی طبیعی شمرده میشود که لایهای یکنواخت و کم‌عمق باشد، در کمتر از یک ساعت بند بیاید و پیش از پرداخت سطح تبخیر شود یا با شلنگ و ابر جمع شود.
علامت هشدار وقتی است که آب همراه با ذرات ریز سیمان بالا بیاید و سطح، رگه‌های خاکستری روشن نشان بدهد. آن آب دیگر آب خالص نیست؛ خمیر سیمان دارد از مخلوط بیرون می‌رود و همان جاست که سطح بعداً پودر میشود.
جداشدگی بتن از کجا شروع میشود؟
جداشدگی معمولاً پیش از بتن‌ریزی شروع نمی‌شود؛ در لحظهٔ حمل و ریختن رخ می‌دهد. سه عامل کارگاهی بیشترین سهم را دارند و هر سه در اختیار مجری‌اند.
- ریزش آزاد از ارتفاع زیاد: ویرایش ۱۳۹۹ مبحث نهم می‌گوید بتن «تا حد امکان در نزدیک‌ترین موقعیت نسبت به محل نهایی مورد نظر ریخته شود، تا از جداشدگی سنگ‌دانه‌ها بر اثر جابه‌جایی مجدد یا روان شدن آن‌ها جلوگیری شود» (بند ۹-۲۲-۵-۲-۱، ج-۵)؛ ویرایش ۱۳۹۲ سقوط آزاد را ۱٫۲ متر حد گذاشته بود و بتن ستون و دیوار را در لایه‌های افقی یکنواخت می‌خواست (بند ۹-۷-۴-۱۰). برای ارتفاع بیشتر قیف، لوله یا دریچهٔ میانی در قالب لازم است
- لرزاندن بیش از اندازه یا جابه‌جا کردن بتن با ویبراتور: ویبراتور وسیلهٔ پخش کردن بتن نیست؛ مدت هر نقطه را دستور ویبراتور و ناظر تعیین می‌کند، نه عادت کارگاه
- اسلامپ بالاتر از حد لازم بدون افزودنی روان‌کننده: آب اضافه‌ای که فقط برای راحتی کار ریخته میشود، درشت‌دانه را رها می‌کند
کمبود ریزدانه هم عامل پنهان است. مخلوطی که ماسهٔ کافی ندارد، حتی با آب درست هم موقع ریختن دانه‌بندی‌اش به هم می‌خورد و پای قالب، لانه‌زنبوری و کرمو شدن نشان می‌دهد.
نوع سیمان چقدر در آب انداختن اثر دارد؟
اثرش کم نیست. سیمان ریزتر، یعنی سیمانی که بلین بالاتری دارد، آب بیشتری را در سطح ذرات نگه می‌دارد و بتن کمتر آب می‌اندازد. به همین دلیل بتن ساخته‌شده با سیمان حاوی پوزولان معمولاً آب‌انداختن کمتر و چسبندگی بیشتری دارد، ولی در عوض کندتر مقاومت می‌گیرد و به عمل‌آوری طولانی‌تری نیاز دارد.
عیار پایین هم آب انداختن را زیاد می‌کند: وقتی خمیر سیمان کم است، آب جای ماندن ندارد. اگر مطمئن نیستید مخلوطتان چقدر سیمان می‌خواهد، مقدارش را با محاسبه‌گر سیمان بگیرید و بعد سراغ کم کردن آب بروید، نه برعکس.
در کارگاه چه کاری باید کرد و چه کاری نباید کرد؟
- آب رو آمده را با ماله به داخل بتن برنگردانید؛ این کار نسبت آب به سیمان سطح را بالا میبرد و همان لایهای را میسازد که بعداً پودر میشود
- پرداخت سطح را تا بند آمدن آب عقب بیندازید، حتی اگر معطلی داشته باشد
- برای ستون و دیوار بلند، بتن را از پنجرهٔ میانی قالب یا با لوله بریزید، نه از سر قالب
- به بتنی که دیر رسیده و سفت شده آب اضافه نکنید. ویرایش ۱۳۹۹ فقط یک راه نام برده است: «روان کردن مجدد بتن با استفاده از افزودنی‌های روان کننده در محدودهٔ تعیین شده در آیین‌نامهٔ بتن ایران (آبا)، قبل از خروج از مخلوط‌کن مجاز است؛ مگر آن که توسط مهندس ناظر منع شده باشد» (بند ۹-۲۲-۵-۲-۱، ح). یعنی روان‌کننده پیش از تخلیه، نه بعد از ریختن
- لایه‌ها را به ضخامتی بریزید که نوک ویبراتور وارد لایهٔ زیرین شود؛ ویرایش ۱۳۹۲ همین را می‌خواست (بند ۹-۷-۵-۲)
کدام عیب‌ها ریشه در همین دو پدیده دارند؟
سطحی که پس از خشک شدن گردوغبار می‌دهد، تقریباً همیشه یادگار پرداخت زودهنگام روی آب رو آمده است. کرمو شدن و لانه‌زنبوری پای قالب، امضای جداشدگی است. شوره و لکهٔ سفید هم بیشتر جایی می‌زند که آب راه فرار پیدا کرده باشد. یعنی کنترل آب اختلاط، همزمان سه عیب مختلف را کم می‌کند.
یک نکتهٔ خرید هم هست: تفاوت کیفیت بین محموله‌ها بیشتر از آنکه به برند ربط داشته باشد، به یکنواختی محموله برمی‌گردد. اگر مجبورید سیمان را از چند منبع بگیرید، دست‌کم تیپ سیمان و ردهٔ مقاومتی را ثابت نگه دارید و پیش از سفارش، قیمت روز سیمان را روی همان گرید مقایسه کنید نه روی نام کارخانه.
