سیمان تازه و داغ کارخانه چه بلایی سر ملات میآورد؟
ملاتی که چند دقیقه بعد از اختلاط سفت میشود اغلب خراب نشده؛ گیرش کاذب کرده و با هم زدن دوباره و بدون یک قطره آب اضافه، برمیگردد.
سیمان تازهای که مستقیم از آسیاب بارگیری شده گرم است و گاهی دمایش از هفتاد درجهٔ سانتیگراد هم میگذرد. این گرما خودش عیب نیست، ولی میتواند سنگ گچ سیمان را کمآب کند و پدیدهای بسازد به نام گیرش کاذب: ملات چند دقیقه پس از اختلاط سفت میشود و با هم زدن دوباره، بدون افزودن آب، دوباره روان میگردد.
چرا سیمان کارخانه داغ تحویل میشود؟
بخش بزرگی از انرژی آسیاب سیمان به گرما تبدیل میشود و مواد در همان آسیاب داغ میشوند. در حالت عادی سیمان چند روز در سیلو میماند و خنک میشود، ولی در فصل اوج تقاضا محموله عملاً از آسیاب به کامیون میرود. خریدارِ سیمان فله این را زودتر میفهمد، چون گرمای مخزن محسوس است؛ در سیمان پاکتی هم کیسهٔ داغ زیر دست معلوم است.
پس داغ بودن نشانهٔ تقلب یا خرابی نیست؛ نشانهٔ تازگی و نبود فرصت خنک شدن است. مشکل جای دیگری است: اگر دمای آسیاب بالا رفته باشد، سنگ گچی که برای تنظیم زمان گیرش به کلینکر اضافه میشود بخشی از آب تبلورش را از دست میدهد و به نیمآبه تبدیل میشود.
گیرش کاذب دقیقاً یعنی چه؟
همان گچ نیمآبه به محض تماس با آب اختلاط، خیلی سریع دوباره متبلور میشود و شبکهای شکننده میسازد که ملات را ظرف دو تا پنج دقیقه سفت نشان میدهد. این سفتی از هیدراتاسیون سیمان نیست، پس حرارتی آزاد نمیکند و با هم زدن دوباره میشکند و ملات به حالت اول برمیگردد. مقاومت نهایی هم آسیب نمیبیند.
- گیرش کاذب: سفت شدن در دو تا پنج دقیقهٔ اول، بدون گرم شدن، برگشتپذیر با هم زدن دوباره
- گیرش آنی: سفت شدن ناگهانی همراه با گرم شدن محسوس مخلوط، برگشتناپذیر، ناشی از کمبود گچ در برابر آلومینات تریکلسیم
- کلوخه شدن: کلوخههای سفت داخل کیسه پیش از اختلاط، ناشی از رطوبت انبار و نه گرما
تشخیص این سه از هم مهم است، چون فقط اولی بیخطر است. اگر مخلوط موقع سفت شدن داغ شد، آن محموله باید کنار گذاشته و به فروشنده اعلام شود.
با ملاتی که زود سفت شده چه کنیم؟
- بدون افزودن آب، دو تا سه دقیقه دیگر هم بزنید؛ در گیرش کاذب روانی برمیگردد
- آب اضافه نکنید؛ آبی که برای شکستن این سفتی ریخته شود در مخلوط میماند و مقاومت را دائمی پایین میآورد
- زمان اختلاط را از ابتدا کمی بیشتر بگیرید تا این پدیده در همان دیگ خنثی شود
- اگر ملات با هم زدن برنگشت و مخلوط گرم شده بود، مصرفش نکنید
آیا سیمان داغ دمای بتن را بالا میبرد؟
کمتر از آنچه تصور میشود. سهم وزنی سیمان در بتن حدود یکششم تا یکهفتم است و گرمای ویژهاش هم پایینتر از آب است، پس چند ده درجه اختلاف دمای سیمان، دمای بتن تازه را فقط چند درجه جابهجا میکند. آب و سنگدانه، که سهم وزنی بسیار بیشتری دارند، تعیینکنندهاند. خنک کردن آب اختلاط و سایهبان زدن روی دپوی شن و ماسه اثر واقعی دارد، تلاش برای خنک کردن کیسهها ندارد.
با این حال در بتنریزی تابستانی، سیمان داغ به همراه هوای گرم زمان کارپذیری را کوتاه میکند و کار پرداخت را عقب میاندازد. برنامهٔ عملآوری باید از همان ساعت اول آماده باشد.
موقع خرید چه چیزی را بپرسیم؟
هنگام سفارش درب کارخانه میشود پرسید که بار از سیلو تأمین میشود یا مستقیم از آسیاب؛ همین یک سؤال تفاوت را میسازد. برای مصرف حساس مثل بتنریزی حجیم، یکی دو روز فاصله بین بارگیری و مصرف بگذارید. اگر هم بین چند تأمینکننده مردد هستید، فهرست کارخانههای سیمان و قیمت روز سیمان را روی همان تیپ سیمان و ردهٔ مقاومتی مقایسه کنید تا اختلاف نرخ با اختلاف کیفیت قاطی نشود.
