نرخ سیمان در بورس کالا «درب کارخانه» است و یک کیلومتر کرایه هم رویش نیست. هرچه از کارخانه دورتر باشید، سهم کرایه از قیمتی که پای کار می‌پردازید بیشتر میشود؛ برای همین کارخانه‌ای که در جدول ارزان‌تر است، گاهی پای کار گرانتر درمی‌آید.
کرایه حمل سیمان در ۱۴۰۵ برای هر تن، هر پاکت و هر تریلی چقدر است؟
کرایهٔ هر تن سیمان در ۱۴۰۵ برای ۷۵ کیلومتر دست‌کم ۳۸۷٬۸۱۰ تومان و برای ۵۰۰ کیلومتر دست‌کم ۱٬۳۴۴٬۰۵۰ تومان است. این حداقل نرخ تنکیلومتر سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای است که از ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ با شاخص ۱٬۶۶۸ تومانی برای کشنده‌های ۱۲ و ۱۸ چرخ، یعنی تریلی، ابلاغ شد. عددها از بازنشر ماشین۳ است، چون اصل اطلاعیهٔ راهداری در دسترس نبود. ستون هر پاکت نرخ هر تن تقسیم بر ۲۰ است و ستون تریلی نرخ هر تن ضرب در ۲۵ تن، یعنی ۵۰۰ پاکت:
| فاصله | هر تن | هر پاکت ۵۰ کیلویی | یک تریلی ۲۵ تنی |
|---|---|---|---|
| ۷۵ کیلومتر | ۳۸۷٬۸۱۰ | حدود ۱۹٬۴۰۰ | حدود ۹٫۷ میلیون |
| ۱۰۰ کیلومتر | ۴۷۶٬۶۵۰ | حدود ۲۳٬۸۰۰ | حدود ۱۱٫۹ میلیون |
| ۱۵۰ کیلومتر | ۶۵۴٬۳۰۰ | حدود ۳۲٬۷۰۰ | حدود ۱۶٫۴ میلیون |
| ۲۰۰ کیلومتر | ۷۶۶٬۰۵۰ | حدود ۳۸٬۳۰۰ | حدود ۱۹٫۲ میلیون |
| ۳۰۰ کیلومتر | ۹۸۹٬۵۵۰ | حدود ۴۹٬۵۰۰ | حدود ۲۴٫۷ میلیون |
| ۵۰۰ کیلومتر | ۱٬۳۴۴٬۰۵۰ | حدود ۶۷٬۲۰۰ | حدود ۳۳٫۶ میلیون |
| ۱۰۰۰ کیلومتر | ۲٬۰۶۹٬۸۰۰ | حدود ۱۰۳٬۵۰۰ | حدود ۵۱٫۷ میلیون |
| ۲۰۰۰ کیلومتر | ۳٬۱۰۰٬۳۵۰ | حدود ۱۵۵٬۰۰۰ | حدود ۷۷٫۵ میلیون |
این عددها سهم خالص راننده‌اند، نه عدد نهایی بارنامه؛ کمیسیون باربری، بیمه، باسکول و معطلی جدا رویشان می‌آید و آنچه پای کار می‌پردازید از این جدول بیشتر است.
چرا ۱٬۶۶۸ تومان را نباید در تن و کیلومتر ضرب کرد؟
چون ۱٬۶۶۸ تومان شاخص محاسبهٔ جدول است، نه کرایهٔ هر تنکیلومتر. اگر آن را در ۲۵ تن و ۱۰۰ کیلومتر ضرب کنید به ۴٬۱۷۰٬۰۰۰ تومان می‌رسید، در حالی که کف همان جدول ۱۴۰۵ برای ۲۵ تن در ۱۰۰ کیلومتر ۱۱٬۹۱۶٬۲۵۰ تومان است، نزدیک سه برابر. برآوردی که بر پایهٔ این ضرب ساده بسته شود، با اولین استعلام باربری به هم می‌ریزد.
نرخ واقعی هر تنکیلومتر در همین جدول با فاصله پایین می‌آید: برای ۷۵ کیلومتر حدود ۵٬۱۷۰ تومان، برای ۳۰۰ کیلومتر حدود ۳٬۳۰۰ تومان و برای ۲۰۰۰ کیلومتر حدود ۱٬۵۵۰ تومان (محاسبهٔ سیمان‌باز از جدول کف ۱۴۰۵). هر کیلومتر اضافه هم ارزان‌تر میشود؛ میان ۷۵ تا ۱۵۰ کیلومتر هر کیلومتر حدود ۳٬۵۵۰ تومان به کرایهٔ هر تن اضافه میکند، میان ۱۵۰ تا ۳۰۰ حدود ۲٬۲۳۵ تومان و میان ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ حدود ۱٬۴۵۰ تومان. همین شیب ثابت میان دو ردیف راه برآورد فاصله‌های میانی است: برای ۱۲۰ کیلومتر، ۲۰ کیلومتر بیش از ردیف ۱۰۰ کیلومتر، کرایهٔ هر تن حدود ۴۷۶٬۶۵۰ به‌علاوهٔ ۲۰ ضرب در ۳٬۵۵۰، یعنی حدود ۵۴۸ هزار تومان میشود. دلیلش هزینهٔ ثابت هر سفر است، از بارگیری تا تخلیه، که در مسیر بلند روی کیلومترهای بیشتری پخش میشود.
هر تن سیمان چند پاکت است و هر تریلی چند پاکت می‌برد؟
هر تن سیمان ۲۰ پاکت ۵۰ کیلویی یا ۴۰ پاکت ۲۵ کیلویی است و تریلی پاکتی در عرف بازار ۲۳ تا ۲۵ تن سیمان می‌برد، یعنی ۴۶۰ تا ۵۰۰ پاکت ۵۰ کیلویی؛ ۵۰۰ پاکت سقف این عرف است، نه کف آن (به اعلام فروشندگان سیمان و باربری‌ها). پاکت هر خودرو برابر تن بارش ضرب در ۲۰ است:
| خودرو | بار معمول | پاکت ۵۰ کیلویی | به کار کجا می‌آید |
|---|---|---|---|
| نیسان | ۱٫۵ تا ۲ تن | ۳۰ تا ۴۰ | بار کم، کوچهٔ تنگ |
| خاور | ۳ تا ۵ تن | ۶۰ تا ۱۰۰ | تعمیرات و کارگاه کوچک |
| ده‌چرخ (کامیون جفت) | حدود ۱۵ تن | حدود ۳۰۰ | بار متوسط درون استان |
| تریلی کفی یا بغل‌دار | ۲۳ تا ۲۵ تن | ۴۶۰ تا ۵۰۰ | پاکتی از درب کارخانه |
| تریلی بونکر | ۱۵ یا ۲۵ تن فله | فله، بی‌پاکت | فله تا سیلوی کارگاه |
این‌ها عدد عرف‌اند و سقف قانونی هر خودرو را کارت مشخصات خودش می‌گوید. در «مقررات حمل‌ونقل بار در راه‌ها» وزن «تریلی پنج محور هیجده چرخ چهل تن» آمده، ولی این وزن کشنده و تریلر و بار با هم است و بار مفید از آن خیلی کمتر است. همان مقررات می‌گوید: «حداکثر وزن کامیون و یا وسایط نقلیه مفصلدار با بار نباید از میزان معین شده در کارت مشخصات آن تجاوز نماید.» همان مقررات به وزارت راه اجازه میدهد از عبور وسیله‌ای که بارش بیش از مجاز است جلوگیری کند، یعنی توقف در باسکول راه و دیر رسیدن بار؛ پس ظرفیت کارت خودرو را از باربری بپرسید، نه عدد حدسی.
هزینهٔ حمل سیمان جز کرایهٔ جدول چه چیزهایی دارد؟
کرایهٔ خالص جدول فقط سهم راننده است و چند قلم دیگر جدا رویش می‌آید. دبیر انجمن رانندگان کامیون اصفهان هنگام اعلام همین جدول گفت: «کمیسیون شرکت‌های حمل‌ونقل، عوارض جابه‌جایی، بیمه، باسکول، هزینه‌های بارگیری، انبارداری و سایر مخارج مرتبط باید به مبالغ فوق اضافه شود و جزو کرایه خالص نیست.» به گفتهٔ او این نرخ‌نامه بدون در نظر گرفتن مسیر صعب‌العبور، توقف و معطلی، نوع و ریسک کالا و عوارض آزادراهی حساب شده است.
پس وقتی باربری عددی می‌گوید، اول بپرسید کدام‌یک از این‌ها در آن هست. دو استعلام که یکی با کمیسیون و بیمه است و دیگری بی آن، با هم مقایسه‌شدنی نیستند.
کرایه بونکر سیمان فله با کرایهٔ حمل پاکتی چه فرقی دارد؟
سیمان فله را تریلی بونکردار می‌برد و پاکتی را کامیون یا تریلی کفی؛ جدول تنکیلومتر برای هر دو یکی است، ولی حساب پای کار فرق میکند. بونکر مخزن بسته است و بار دیگری برای برگشت نمیگیرد، پس راننده معمولاً مسیر خالی برگشت را هم در نرخ می‌خواهد. در عوض تخلیهٔ فله با کمپرسور خود بونکر به سیلو انجام میشود و کارگر تخلیه نمیخواهد.
نکتهٔ دیگر سهم کرایه است. در معاملات بورس کالا از ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ میانهٔ نرخ تیپ ۲ فله هر تن حدود ۲٬۹۴۵٬۰۰۰ تومان بود و میانهٔ پاکت ۵۰ کیلویی تیپ ۲ حدود ۲۰۵٬۷۰۰ تومان، یعنی هر تن پاکتی حدود ۴٬۱۱۴٬۰۰۰ تومان. حداقل کرایهٔ ۲۰۰ کیلومتر حدود ۲۶ درصد نرخ فله است و حدود ۱۹ درصد نرخ پاکتی؛ فله ارزان‌تر است، پس هر کیلومتر راه سهم بزرگ‌تری از قیمتش را می‌خورد. اگر انتخاب میان فله و پاکتی برایتان باز است، مقایسه را پس از کرایه انجام دهید، نه پیش از آن.
چطور کرایهٔ هر پاکت را پایین بیاوریم؟
کرایهٔ هر پاکت وقتی پایین می‌آید که وسیله پر برود. جدول کرایه را به تن می‌نویسد، ولی برای مقصدهای کوتاه کامیون را معمولاً دربست کرایه می‌دهند؛ یعنی پول ظرفیت را می‌گیرند، نه پول باری را که واقعاً زده‌اید. اگر تریلی‌ای که برای ۲۵ تن کرایه کردهاید ۲۰ تن ببرد، کرایهٔ هر پاکت یک‌چهارم بالا می‌رود.
- سفارش را با ظرفیت وسیله جور کنید؛ برای تریلی ۲۵ تنی ۵۰۰ پاکت، نه ۴۰۰
- اگر بارتان کمتر از یک تریلی است، با کارگاه همسایه یک بار مشترک بگیرید و کرایه را به نسبت تن تقسیم کنید
- تعداد پاکت را پیش از استعلام با محاسبه‌گر سیمان دربیاورید و پرت و پاکت پاره را هم حساب کنید؛ بار دوم کرایهٔ کامل خودش را می‌خواهد
- کارگر تخلیه و جای چیدن پاکت را پیش از رسیدن کامیون آماده کنید تا ساعت معطلی به کرایه اضافه نشود
- کارخانهٔ نزدیک‌تر را هم بسنجید؛ طبق جدول بالا، ۱۵۰ کیلومتر به‌جای ۳۰۰ کیلومتر حدود ۱۷ هزار تومان از کرایهٔ هر پاکت کم میکند
یک مثال عددی برای ۴۰۰ پاکت از ۱۵۰ کیلومتری چه می‌گوید؟
۴۰۰ پاکت ۵۰ کیلویی یعنی ۲۰ تن. با حداقل جدول ۱۴۰۵ برای ۱۵۰ کیلومتر، کرایه ۲۰ ضرب در ۶۵۴٬۳۰۰ میشود ۱۳٬۰۸۶٬۰۰۰ تومان، یعنی حدود ۳۲٬۷۰۰ تومان برای هر پاکت. این عدد حدود ۱۶ درصد میانهٔ نرخ پاکت تیپ ۲ در بورس کالا از ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ (۲۰۵٬۷۰۰ تومان) است.
- اگر همان ۲۰ تن با تریلی دربست ۲۵ تنی برود، کرایه ۲۵ ضرب در ۶۵۴٬۳۰۰ برابر ۱۶٬۳۵۷٬۵۰۰ تومان است و هر پاکت حدود ۴۰٬۹۰۰ تومان
- اگر سفارش به ۵۰۰ پاکت برسد و کامیون پر برود، هر پاکت دوباره حدود ۳۲٬۷۰۰ تومان میشود و ۱۰۰ پاکت اضافه عملاً بی کرایهٔ اضافه می‌رسد
- بیمه، کمیسیون باربری، باسکول، کارگر تخلیه و هر ساعت معطلی کامیون سر کارگاه جدا روی هر سه حالت می‌آید
کرایه را با نرخ کدام کارخانه باید جمع زد؟
کرایه را با نرخ همان کارخانه‌ای جمع بزنید که بار از آن بیرون می‌آید، نه با میانهٔ کشور. نرخ هر کارخانه، هر تیپ و هر بسته‌بندی در قیمت‌های تفکیکی جداست و جای هر کارخانه را در فهرست کارخانه‌های سیمان می‌بینید. ابزار خرید سیمان‌باز کارخانه‌های استان شما و همسایه‌ها را با نرخ بورسشان کنار هم می‌گذارد و کرایه‌ای را که از باربری گرفته‌اید روی هر کدام حساب میکند.
قاعدهٔ ساده‌اش این است که تفاوت نرخ دو کارخانه را با تفاوت کرایهٔ هر پاکت بسنجید. کارخانه‌ای که پاکتش ۱۵ هزار تومان ارزان‌تر است ولی از ۷۵ کیلومتری به ۳۰۰ کیلومتری رفته، طبق همین جدول حدود ۳۰ هزار تومان کرایهٔ بیشتر روی هر پاکت دارد و ارزانی‌اش را پس میدهد.
کرایهٔ حمل شهری سیمان هم با همین جدول حساب میشود؟
نه؛ کوتاه‌ترین ردیف جدول راهداری ۷۵ کیلومتر است و جابه‌جایی درون شهر معمولاً دربست و به نرخ هر منطقه حساب میشود. وقتی سیمان را از انبار بنکدار یا مصالح‌فروشی شهر خودتان می‌خرید، کرایه را برای کل بار و با نام خودرو بپرسید: نیسان، خاور یا ده‌چرخ. جدول راهداری فقط برای کشنده‌های ۱۲ و ۱۸ چرخ است و برای نیسان و خاور و ده‌چرخ عددی نمی‌دهد. اگر تریلی به کوچهٔ کارگاه راه ندارد، بار باید سر خیابان به خودروی کوچک‌تر منتقل شود و این جابه‌جایی کرایه و کارگر جدا می‌خواهد؛ پیش از سفارش بپرسید کدام خودرو تا جلوی کارگاه می‌رسد. برای ۱۰۰ تا ۴۰۰ پاکت، کرایهٔ دربست کل بار را بپرسید و بر تعداد پاکت تقسیم کنید؛ این عدد را روی نرخ هر پاکت بگذارید و با قیمت تحویل‌شدهٔ فروشندهٔ دیگری بسنجید که کرایه را خودش داده است.
پیش از قطعی کردن کرایه از باربری چه چیزهایی را بپرسیم؟
- نرخ به تن است یا دربست، و ظرفیت وسیله چند تن یا چند پاکت
- کمیسیون باربری، بیمهٔ بار و هزینهٔ باسکول در عدد هست یا جداست
- بارگیری در کارخانه و تخلیه در کارگاه با کیست؛ در پاکتی این دو جدا پول می‌خواهند
- برای ساعت‌های معطلی سر کارخانه یا کارگاه چه نرخی می‌گیرند
- اگر کامیون سنگین روز اجازهٔ ورود به شهر ندارد، تخلیهٔ شب هزینهٔ جدا دارد یا نه
- بارنامه به نام چه کسی صادر میشود، کرایهٔ درج‌شده در آن با عدد توافقی یکی است یا نه، و کسری یا پارگی پاکت در مسیر را چه کسی جواب میدهد
کرایه‌ای که این شش پرسش را جواب داده، با پیشنهاد باربری دیگر مقایسه‌شدنی است. آنچه پای کار کم یا زیاد میشود معمولاً همین قلم‌های جانبی است، نه عدد اصلی جدول. اگر عددی زیر جدول ۱۴۰۵ شنیدید، بپرسید کرایهٔ بارنامه چند نوشته میشود؛ جدول راهداری حداقل نرخ است.
