سیمان با رطوبت هوا هم خراب میشود، نه فقط با آب باران. ذرات سیمان بخار آب را جذب می‌کنند و همان واکنشی که قرار بود در بتن رخ بدهد، آرام داخل پاکت شروع میشود. نتیجه‌اش افت مقاومت است، حتی وقتی پاکت هنوز ظاهر سالمی دارد. برای همین مقررات ملی ساختمان برای انبار سیمان عدد مشخص دارد، نه توصیهٔ کلی.
سیمان در انبار چطور خراب میشود؟
سیمان در انبار با رطوبت و دی‌اکسید کربن هوا خراب میشود. رطوبت بخشی از دانه‌ها را زودتر از موعد آب‌گیر می‌کند و دانه‌های به‌هم‌چسبیده میسازد؛ این بخش دیگر در بتن سهمی در مقاومت ندارد. دی‌اکسید کربن هم سطح دانه‌ها را کربناته می‌کند. هر دو کند و بی‌صدا پیش می‌روند و معمولاً وقتی دیده می‌شوند که پاکت سفت شده است.
سرعت این خرابی به رطوبت محیط بستگی دارد. به همین دلیل مبحث پنجم برای مناطق خیلی مرطوب، عددهای سخت‌گیرانه‌تری گذاشته است؛ پاکتی که در انبار بندری باز مانده، خیلی زودتر از پاکت مشابه در فلات مرکزی افت می‌کند.
سیمان پاکتی را چند روز میشود نگه داشت؟
سیمان پاکتی را باید ظرف ۹۰ روز از تاریخ تولید مصرف کرد، و در مناطق با رطوبت نسبی بیش از ۹۰ درصد ظرف ۴۵ روز. بند ۵-۲-۶-۱-۱۳ مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۶، ص ۱۳ کتاب) صریح است: سیمانهای کیسه‌ای «باید در مناطق با رطوبت نسبی بیش از ۹۰ درصد، تا حداکثر ۴۵ روز پس از تولید، و در سایر مناطق تا حداکثر ۹۰ روز پس از تولید مصرف شوند» و اگر نشد، «باید قبل از مصرف مورد آزمایش قرار گیرند». همین حکم در ویرایش ۱۳۹۲ مبحث نهم (بند ۹-۳-۲-۲) بود و در ویرایش جاری مبحث نهم دیده نمی‌شود.
مبدأ این مهلت تاریخ تولید است، نه روز خرید. بند ۵-۲-۶-۱-۳ همان مبحث می‌خواهد نوع سیمان و تاریخ تولید روی پاکت درج شود؛ پس پیش از قبول بار، تاریخ روی پاکت را بخوان. پاکتی که سه هفته در انبار بنکدار مانده، سه هفته از مهلت تو را مصرف کرده است.
پاکت‌های سیمان را در انبار چطور بچینیم؟
پاکت‌ها را روی کف خشک و بالاتر از زمین، دور از دیوار و سقف، و با ارتفاع محدود بچین. مبحث پنجم (بندهای ۵-۲-۶-۱-۷ تا ۵-۲-۶-۱-۱۱) این عددها را می‌گذارد:
- کف خشکی که دست‌کم ۱۰۰ میلی‌متر (۱۰ سانتی‌متر) از سطح اطراف بالاتر باشد؛ پالت چوبی یا سکوی تخته
- دست‌کم ۳۰۰ میلی‌متر فاصله از دیوارها و ۶۰۰ میلی‌متر از سقف، در همهٔ مناطق
- در مناطق خشک حداکثر ۱۲ پاکت روی هم و ارتفاع کل تا ۱٫۸ متر؛ در مناطق با رطوبت نسبی بیش از ۹۰ درصد حداکثر ۸ پاکت و ۱٫۲ متر
- در مناطق خشک پاکت‌ها با فاصلهٔ ۵۰ تا ۸۰ میلی‌متر از هم تا هوا از میانشان بگذرد؛ در مناطق خیلی مرطوب پاکت‌ها چسبیده به هم
- هر نوع سیمان جدا، طوری که اشتباه گرفتن تیپ‌ها ممکن نباشد
- چیدن طوری که پاکت‌ها به ترتیب ورود مصرف شوند؛ پاکت قدیمی‌تر اول برود
دلیل محدودیت ارتفاع، وزن است. پاکت‌های پایینی زیر بار فشرده می‌شوند و کلوخهٔ فشاری می‌سازند. دلیل فاصله از دیوار هم میعان است؛ دیوار خارجی سردتر است و رطوبت هوا روی آن می‌نشیند.
در کارگاه بی‌انبار سیمان را کجا نگه داریم؟
در کارگاه بی‌انبار، سیمان روی سکو و زیر پوشش پلاستیکی محکم‌شده می‌ماند. مبحث پنجم (بند ۵-۲-۶-۱-۱۲) می‌گوید در مناطق و فصل‌هایی که احتمال بارندگی هست، پاکت‌ها یا در انبار سرپوشیده بمانند یا روی آن‌ها ورقهٔ پلاستیکی کشیده شود و این ورقه‌ها «به نحو کاملاً مطمئنی» در اطراف محکم شوند؛ در همین فصل‌ها در و پنجره و دریچهٔ تهویهٔ انبار هم باید بسته بماند تا هوای مرطوب جریان پیدا نکند.
در عمل یعنی یک لایه نایلون زیر پالت، پاکت‌ها روی پالت، و نایلون دوم روی توده که لبه‌هایش تا زمین برسد و با آجر یا تخته سنگین شود. پاکتی که نایلون رویش در باد کنار رفته باشد، یک شب باران کافی است تا لایهٔ بالا از دست برود.
سیمان فله در سیلو چه ضوابطی دارد؟
سیمان فله فقط در سیلوی استاندارد و طراحی‌شده نگه داشته میشود. بند ۵-۲-۶-۲ مبحث پنجم (ص ۱۳ و ۱۴ کتاب) این‌ها را الزامی میداند:
- سیلو و شالوده‌اش از نظر سازهای محاسبه و طراحی شده باشند
- ترازنما برای دیدن سطح سیمان و دریچه‌ای در پایین برای میل زدن، وقتی سیمان طاق می‌زند
- بیش از ۸۰ درصد ظرفیت اسمی پر نشود، چون دمیدن سیمان با هوای فشرده از کامیون به سیلو حجمش را بالا می‌برد
- هر نوع سیمان در سیلوی جدا و با برچسب روشن
- مشخصات کارخانه، نوع سیمان و تاریخ تولید هر محموله در برگ تحویل ثبت شود
- سیمان نگهداری‌شده در سیلو «باید حداکثر ۹۰ روز پس از تولید مصرف شود»؛ اگر نشد، پیش از مصرف باید با آزمایش‌های استاندارد سیمان سنجیده شود و با استاندارد ملی ۳۸۹ بخواند (بند ۵-۲-۶-۲-۷). برای سیلو فقط ۹۰ روز آمده است، نه ۴۵ روز رطوبتی
سیمان کلوخه‌شده را میشود مصرف کرد؟
سیمان کلوخه‌شده اگر با یک بار غلتاندن پاکت پودر شود، قابل مصرف است. مبحث پنجم (بند ۵-۲-۶-۱-۱۴) برای سیمانی که مدت زیادی انبار شده و کلوخهٔ فشرده بسته، روش ساده‌ای دارد: پاکت را روی کف بغلتان؛ اگر با یک بار غلتاندن کلوخه پودر شد، مصرفش مجاز است، وگرنه پیش از مصرف باید آزمایش شود. این همان فرق کلوخهٔ فشاری با کلوخهٔ رطوبتی است؛ اولی با فشار باز میشود و دومی سنگ شده است. جزئیات بیشتر در مطلب سیمان کلوخه آمده است.
پاکت مشکوک را پیش از باز کردن چطور بشناسیم؟
سه نشانه را بدون باز کردن پاکت میشود دید:
- تاریخ تولید روی پاکت؛ اگر از ۹۰ روز (یا ۴۵ روز در منطقهٔ خیلی مرطوب) گذشته، بدون آزمایش برای کار سازهای مصرف نکن
- سفتی موضعی؛ پاکت را با دست فشار بده و اگر جای سفتی داشت، آزمون غلتاندن را انجام بده
- جای لک یا نم روی کاغذ پاکت، به‌ویژه در لایه‌های پایین و کنار دیوار
چقدر سیمان بخریم که در انبار نماند؟
بهترین نگهداری، نخریدن بیش از نیاز است. مقدار لازم هر مرحله را با محاسبه‌گر سیمان دربیاور و خرید را با مهلت مصرف هماهنگ کن. یک مثال: پروژه‌ای در یک شهر خشک در سه ماه آینده ۴۰۰ پاکت لازم دارد و پاکت‌ها با تاریخ تولید ۱ مهر می‌رسند:
- مهلت ۹۰ روزه از ۱ مهر تا حدود پایان آذر است، پس پاکت‌های یک خرید یک‌جا اگر کار عقب بیفتد، در دی ماه بی‌آزمایش قابل مصرف سازهای نیستند
- ۴۰۰ پاکت با سقف ۱۲ پاکت روی هم یعنی دست‌کم ۳۴ ستون پاکت روی پالت؛ جای خشک کافی را پیش از خرید ببین
- اگر کارگاه در بندر یا منطقه‌ای با رطوبت بیش از ۹۰ درصد باشد، مهلت ۴۵ روزه تا حدود نیمهٔ آبان است و سقف چیدن ۸ پاکت؛ همین ۴۰۰ پاکت ۵۰ ستون میشود
- راه کم‌خطرتر: سه خرید ماهانه، هر بار به اندازهٔ کار همان ماه
خرید یک‌جا معمولاً نرخ بهتری می‌گیرد، ولی اگر نصف بار از مهلت بگذرد، آن برتری از دست رفته است. برای انتخاب زمان خرید، قیمت روز سیمان و روند هفته‌های اخیر را ببین.
