سیمان فله یا پاکتی را تجهیزات کارگاه تعیین می‌کند، نه عدد فاکتور. فله به ازای هر تن همیشه ارزان‌تر است، چون هزینهٔ کیسه و پاکت‌زنی رویش نیست؛ ولی این ارزانی فقط وقتی به جیب شما می‌رسد که سیلو، مخزن یا بچینگ داشته باشید. بدون آن، فله در کارگاه هدر میرود و پاکتی ارزان‌تر تمام میشود.
تفاوت سیمان فله و پاکتی در چیست؟
سیمان فله و پاکتی از یک آسیاب و یک سیلوی کارخانه می‌آیند و نوع و رده‌شان یکی است؛ فرق در آخرین مرحله است، یعنی بسته‌بندی، حمل، تخلیه و نگهداری.
- بسته‌بندی: پاکتی در کیسهٔ ۵۰ کیلوگرمی بسته میشود؛ فله بی کیسه و مستقیم در تانکر بونکردار بارگیری میشود
- حمل: پاکتی با کامیون معمولی می‌آید؛ فله فقط با تانکر یا بونکر
- تخلیه: پاکتی را کارگر یا لیفتراک پایین می‌آورد؛ فله با هوای فشرده در سیلو یا مخزن سربسته تخلیه میشود
- نگهداری: پاکتی روی الوار و دور از دیوار چیده میشود؛ فله فقط در سیلو یا مخزن سربسته می‌ماند
- واحد نرخ: نرخ پاکتی به ازای هر کیسهٔ ۵۰ کیلویی و نرخ فله به ازای هر تن اعلام میشود
- حداقل خرید: فله را باید به اندازهٔ یک محمولهٔ تانکر خرید؛ پاکتی را از چند کیسه هم میشود
فرق قیمت فله و پاکتی از کجا می‌آید؟
سیمان پاکتی باید در کیسه بسته‌بندی شود، پس بهای تمام‌شده‌اش سه قلم اضافه دارد که فله ندارد.
- بهای خود پاکت — کیسهٔ چندلایه یا لمینتی که کارخانه می‌خرد
- هزینهٔ پاکت‌زنی و بارگیری دستی یا نیمه‌خودکار
- ضایعات پاکت در خط تولید و انبار
هر تن سیمان پاکتی برابر با ۲۰ کیسهٔ ۵۰ کیلوگرمی است. وقتی نرخ فله و پاکتی را مقایسه می‌کنید، هر دو را روی واحد تن بیاورید؛ مقایسهٔ نرخ یک کیسه با نرخ یک تن پرتکرارترین اشتباه محاسباتی در خرید سیمان است.
فله چند درصد ارزان‌تر است و در تومان چقدر میشود؟
فاصلهٔ واقعی را بورس کالا نشان می‌دهد. در بایگانی معاملات سیمان‌باز، از ۱۴ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ در ۲۶۳ مورد یک کارخانه در یک روز هم پاکت ۵۰ کیلویی تیپ ۲ و هم فلهٔ تیپ ۲ فروخت. کیلوی پاکتی در میانه ۴۰ درصد گران‌تر از کیلوی فله بود و در نیمی از موردها فاصله بین ۳۵ تا ۴۴ درصد ماند. همین فاصله را از سمت فله بخوانید: فله در میانه حدود ۲۹ درصد ارزان‌تر بود. «۴۰ درصد گران‌تر» و «۲۹ درصد ارزان‌تر» یک فاصله‌اند، یک بار با پایهٔ فله و یک بار با پایهٔ پاکتی؛ اگر جایی دو عدد متفاوت دیدید، اول ببینید پایهٔ درصد کدام است.
به تومان: در معاملات ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ میانهٔ نرخ تیپ ۲ فله حدود ۲٬۹۴۵٬۰۰۰ تومان در هر تن بود و پاکت ۵۰ کیلویی حدود ۲۰۵٬۷۰۰ تومان، یعنی هر تن پاکتی حدود ۴٬۱۱۴٬۰۰۰ تومان؛ فاصله حدود ۱٬۱۶۹٬۰۰۰ تومان در هر تن است، یا حدود ۲۳ میلیون تومان برای ۲۰ تن.
صرفهٔ فله را از کارگاه خودم چطور حساب کنم؟
صرفهٔ خالص فله برابر است با فاصلهٔ نرخ هر تن ضرب در تناژ، منهای سه هزینه‌ای که فقط فله دارد: اجاره یا استهلاک سیلو و مخزن، اضافهٔ کرایهٔ تانکر نسبت به کامیون معمولی، و خواب تانکر هنگام تخلیه. با فاصلهٔ بالا، برای ۲۰ تن حدود ۲۳ میلیون تومان روی میز است؛ اگر این سه قلم روی هم از آن بیشتر شد، پاکتی می‌صرفد.
کارگاهی که ۲۰ تن را در یک نوبت مصرف می‌کند و سیلو دارد، تقریباً همهٔ آن فاصله را نگه می‌دارد. کارگاهی که همان ۲۰ تن را در سه ماه مصرف می‌کند و سیلوی سربسته ندارد، بخشی از بار را پیش از مصرف به رطوبت می‌دهد و صرفهٔ نرخ را از دست می‌دهد.
فله برای چه کارگاهی و پاکتی برای چه کارگاهی درست است؟
مرز را حجم مصرف تعیین نمیکند، تجهیزات تعیین می‌کند. فله فقط با تانکر یا بونکر حمل میشود و باید در سیلو یا مخزن سربسته تخلیه شود. اگر کارگاه شما بچینگ ثابت دارد یا سیلوی حداقل چند ده تنی، فله انتخاب روشنی است. اگر ندارید، خرید فله یعنی باید کل بار را در یک نوبت مصرف کنید.
- پروژهٔ بزرگ با بچینگ یا سیلو و مصرف پیوسته — فله
- کارگاه ساختمانی معمولی بدون سیلو — پاکتی، حتی اگر تناژ بالا باشد
- مصرف پراکنده و چندهفته‌ای — پاکتی، چون سیمان باید بسته بماند
- بتن آماده — نه این و نه آن؛ مقایسه‌اش را در مطلب بتن آماده بخریم یا سر کار بسازیم آورده‌ایم
کیفیت سیمان فله با پاکتی فرق دارد؟
نه؛ نوع و رده را استاندارد ملی ۳۸۹ تعریف می‌کند و به شیوهٔ بسته‌بندی بستگی ندارد. تیپ ۲ فله و تیپ ۲ پاکتی یک کارخانه از یک سیلو برمی‌آیند. فرق در سرنوشت بعد از کارخانه است: فله‌ای که در مخزن نم‌کشیده بماند یا پاکتی که روی زمین چیده شود، افت می‌کند، نه به‌خاطر نوعش.
مزیت و عیب هر کدام در کارگاه چیست؟
فله نرخ و سرعت می‌دهد و در عوض زیرساخت می‌خواهد؛ پاکتی انعطاف می‌دهد و در عوض گران‌تر تمام میشود.
- مزیت فله: ارزان‌تر در هر تن، تخلیهٔ سریع بی نیروی کارگر، بی کیسهٔ پاره و بی ته‌کیسه
- عیب فله: سیلو یا مخزن سربسته می‌خواهد، حداقل خریدش یک محمولهٔ تانکر است و دسترسی تانکر به کارگاه باید ممکن باشد
- مزیت پاکتی: از چند کیسه هم میشود خرید، سیلو نمی‌خواهد و هر کیسه را میشود هر جای کارگاه برد
- عیب پاکتی: در هر تن گران‌تر است، تخلیه و چیدنش کارگر می‌خواهد و در انبار با رطوبت و کیسهٔ پاره سیمان از دست می‌دهد
پاکتی چه هزینه‌های پنهانی دارد؟
قیمت روی فاکتور پاکتی، تمام هزینهٔ آن نیست. تخلیهٔ دستی کیسه‌ها دستمزد کارگر می‌خواهد؛ کیسه‌های پاره در حمل و در انبار سیمان از دست می‌دهند؛ و ته هر کیسه مقداری سیمان می‌ماند که کسی خالی‌اش نمیکند. این سه قلم را در کارگاه کسی روی کاغذ نمی‌آورد، ولی روی قیمت تمام‌شدهٔ هر متر مکعب بتن اثر می‌گذارد.
فله هم هزینهٔ پنهان خودش را دارد: کرایهٔ تانکر معمولاً از کامیون معمولی بیشتر است و اگر تخلیه طول بکشد، خواب تانکر هم حساب میشود. در مطلب کرایه حمل سیمان نشان داده‌ایم این رقم چطور به مسافت و نوع بارگیر بستگی دارد.
وزن واقعی کیسهٔ ۵۰ کیلویی چقدر است؟
کیسهٔ استاندارد سیمان در ایران وزن خالص ۵۰ کیلوگرم دارد و همین عدد باید روی کیسه چاپ شده باشد. شکایت رایج در بازار این است که کیسه‌های بعضی محموله‌ها کمتر از وزن اسمی درمی‌آیند. راه راستی‌آزمایی هم ساده است: چند کیسه را از وسط بار تصادفی بردارید و با باسکول کارگاه وزن کنید، نه کیسه‌هایی که فروشنده جلو می‌گذارد.
این موضوع فقط دعوای وزن نیست؛ اگر کیسه کم‌وزن باشد، عیار بتنی که با شمارش کیسه ساخته‌اید از عدد طرح پایین‌تر می‌افتد. در مطلب مصرف سیمان در متر مکعب بتن دیدید که هر کیسه چه سهمی از عیار را می‌سازد.
فله را چطور و کجا نگه داریم؟
سیمان فله فقط در سیلو یا مخزن کاملاً سربسته می‌ماند و در تماس با هوای مرطوب خیلی سریع‌تر از پاکتی کیفیت می‌بازد، چون سطح تماسش با هوا بیشتر است. پاکتی هم باید روی الوار و دور از دیوار چیده شود. سیمانی که کلوخه شده دیگر برگشت‌پذیر نیست؛ در مطلب سیمان کلوخه شده گفته‌ایم کدام کلوخه با فشار دست می‌شکند و کدام یعنی سیمان از دست رفته.
اگر سیلو ندارم و پاکتی هم برایم گران است، راه میانی هست؟
جامبوبگ، یعنی کیسهٔ بزرگ سیمان، جایی میان فله و پاکتی نشسته است: سیلو نمی‌خواهد، ولی جابه‌جایی مکانیکی می‌خواهد و نرخش از هر دو متفاوت است. اینکه در چه حجم و چه کارگاهی می‌صرفد را در مطلب چه زمانی خرید سیمان جامبوبگ به صرفه است حساب کرده‌ایم.
در بورس کالا کدام‌یک را بخریم؟
در تالار سیمان بورس کالای ایران هر کارخانه معمولاً هم فله و هم پاکتی عرضه می‌کند و نرخ هرکدام جداگانه کشف میشود. یعنی لازم نیست حدس بزنید اختلافشان چقدر است؛ نرخ معامله‌شدهٔ همان روز را در تابلوی قیمت سیمان‌باز و در صفحهٔ قیمت‌های تفکیکی ببینید و اختلاف واقعی فله و پاکتی همان کارخانه را بردارید. اینکه این نرخ‌ها از کجا می‌آیند و چرا هر روز جابه‌جا می‌شوند را در مطلب قیمت سیمان چگونه تعیین میشود باز کرده‌ایم.
نکتهٔ عملی: اختلاف نرخ فله و پاکتی از کارخانه‌ای به کارخانهٔ دیگر یکسان نیست. کارخانه‌ای که خط پاکت‌زنی‌اش نو و پرظرفیت است، پاکتی را با فاصلهٔ کمتری از فله می‌دهد. پس مقایسه را برای همان کارخانه‌ای انجام دهید که قرار است از آن بار بگیرید، نه به‌صورت میانگین بازار. صفحهٔ هر استان، مثل قیمت سیمان اصفهان و قیمت سیمان البرز، همین حساب یک تن پاکت در برابر فله را با نرخ یک کارخانه و یک نوع سیمان آورده است.
