نسبت سیمان سفید و پودر سنگ برای دوغاب بندکشی چقدر است؟
یک به چهار، حجمی. فهرست بهای واحد پایهٔ رشتهٔ ابنیهٔ ۱۴۰۴ این عدد را دو بار تکرار میکند: در کلیات فصل کاشیکاری، که بندکشی کاشیهای سرامیکی افقی و قائم را «با دوغاب سیمان سفید و پودر سنگ به نسبت ۱:۴» میداند، و در کلیات فصل سنگ‌کاری برای بندکشی سنگ پلاک. یعنی یک پیمانه سیمان سفید و چهار پیمانه پودر سنگ.
بند ۱۷-۱ همان سند صریح میگوید نسبت‌های ملات حجمی‌اند. پس پیمانه را ثابت نگه دار: هر دو جزء را با یک سطل یا یک کاسه بردار. وزن کردن جواب یکسان نمی‌دهد، چون یک سطل پودر سنگ با یک سطل سیمان هم‌وزن نیست و وزن پودر سنگ به دانهبندی و رطوبتش بستگی دارد.
این نسبت برای بندکشی کف و دیوار یکی است و برای سرامیک کف هم عدد جدایی نیامده است. چیزی که از کاری به کار دیگر فرق میکند، نرمی پودر سنگ و پهنای بند است، نه نسبت.
یک کیسه سیمان سفید چند لیتر دوغاب می‌دهد؟
جدول ۱-۱ فهرست بها مقدار سیمان هر ملات را در یک متر مکعب می‌دهد و برای دوغاب سیمان سفید و پودر سنگ ۱:۴ عدد ۴۰۰ کیلوگرم را میگذارد. با همین عدد، هر ۱۰ کیلو سیمان سفید حدود ۲۵ لیتر دوغاب آماده می‌دهد.
سیمان سفید در بورس کالا در کیسه‌های ۲۰، ۲۵، ۴۰ و ۵۰ کیلویی عرضه میشود. حساب هر کدام با همان عدد ۴۰۰ کیلو:
- کیسهٔ ۲۰ کیلویی: حدود ۵۰ لیتر دوغاب
- کیسهٔ ۲۵ کیلویی: حدود ۶۲ لیتر
- کیسهٔ ۴۰ کیلویی: حدود ۱۰۰ لیتر
- کیسهٔ ۵۰ کیلویی: حدود ۱۲۵ لیتر
این حجم بی پرت است. دوغاب بندکشی روی کل سطح کشیده و بعد پاک میشود و بخش بزرگی از آن به بند نمی‌رسد؛ پس پیش از خرید، کیسه را بر اساس پهنا و عمق بند و پرتی که از کار قبلی خودت سراغ داری حساب کن، نه فقط بر اساس متراژ.
برای نرمه‌کشی و نما چه نسبتی آمده است؟
نرمه و نما دوغاب نیستند و نسبت دوغاب برایشان به کار نمی‌رود. فهرست بها برای قشر رویه ملات «سیمان، پودر و خاک سنگ ۱:۱:۳» را می‌آورد: یک پیمانه سیمان، یک پیمانه پودر سنگ و سه پیمانه خاک سنگ. همین ملات در سه گروه ردیف آمده است:
- ردیف ۱۸۰۴۰۱: اندود تخته‌ماله‌ای قشر رویه در یک دست، به ضخامت حدود ۱٫۵ سانتی‌متر
- ردیف ۱۸۰۵۰۲: اندود تگرگی قشر رویه به ضخامت حدود ۲ میلی‌متر، با سیمان سفید و در صورت لزوم مواد رنگی
- ردیف ۱۸۰۶۰۲: نماسازی چکشی به ضخامت یک تا ۱٫۵ سانتی‌متر
ردیف ۱۸۰۴۰۳ برای وقتی که به جای سیمان پرتلند خاکستری از سیمان سفید استفاده شود اضافه‌بها میگذارد. یعنی در این ملات سیمان سفید جایگزین سیمان خاکستری است، نه جزء چهارم.
فرق پودر سنگ و خاک سنگ اینجا مهم است. پودر سنگ نرم‌تر است و خاک سنگ دانه‌دارتر؛ در بازار گاهی هر دو را یک اسم صدا می‌زنند، ولی این ملات هر دو را جدا می‌خواهد. وقتی از بنکدار می‌خری، دانهبندی را ببین و از یک بار برای کل نما بخر تا رنگ و بافت وسط کار عوض نشود.
هر متر مربع نرمه یا نما چقدر سیمان سفید میبرد؟
جدول ۱-۱ برای ملات ۱:۱:۳ مقدار ۳۰۰ کیلو سیمان در متر مکعب میگذارد. ضرب در ضخامت ردیف‌های بالا، مصرف خالص هر متر مربع این میشود:
- لایهٔ حدود ۲ میلی‌متری (تگرگی): حدود ۰٫۶ کیلو سیمان در هر متر مربع؛ هر ۱۰ کیلو سیمان حدود ۱۶ متر مربع
- لایهٔ ۱ سانتی‌متری: حدود ۳ کیلو در هر متر مربع
- لایهٔ ۱٫۵ سانتی‌متری (تخته‌ماله‌ای): حدود ۴٫۵ کیلو در هر متر مربع؛ هر ۱۰ کیلو سیمان حدود ۲٫۲ متر مربع
پودر سنگ به همان حجم سیمان و خاک سنگ سه برابر آن لازم است. این عددها برای سطح صاف و بی پرت‌اند؛ دیوار ناصاف و پرت زیر پا مصرف را بالا میبرد. ضخامت را هم پیش از کار با بنّا روشن کن، چون فرق لایهٔ ۲ میلی‌متری و ۱٫۵ سانتی‌متری در مصرف سیمان بیش از هفت برابر است.
سیمان سفید دیوار حیاط را چطور بکشیم که ترک نخورد؟
دیوار حیاط کار بیرونی است و همان ملات رویهٔ نما را می‌خواهد، نه دوغاب. فهرست بها برای «قشر رویه» ملات ۱:۱:۳ را میگذارد: یک پیمانه سیمان سفید، یک پیمانه پودر سنگ و سه پیمانه خاک سنگ. قشر رویه یعنی لایهٔ آخر؛ دیوار اول با آستر سیمان خاکستری صاف میشود و سفیدکاری لایهٔ نازک روی آن است. مخلوط یک‌به‌یک سیمان سفید و پودر سنگ، یا هفتاد به سی، که در بیشتر صفحه‌های اینترنتی برای دیوار تکرار میشود، در فهرست بها نیامده و آن صفحه‌ها منبعی برایش نمی‌آورند.
برگهٔ فنی سیمان سفید راگبی (سمکس انگلستان) یک قاعده برای اندود دولایه دارد که سر کار کمتر گفته میشود: لایهٔ دوم باید نازک‌تر یا کم‌سیمان‌تر از لایهٔ اول باشد، وگرنه جمعشدگی رویه آن را از آستر جدا میکند و دیوار پوسته می‌اندازد. در همان برگه لایهٔ اول روی زمینهٔ محکم یک حجم سیمان به سه تا چهار حجم ماسه است و لایهٔ دوم یک به پنج تا شش. پس رویهٔ سفید را پرسیمان‌تر از آستر نساز؛ سفیدتر شدن رنگ با سیمان بیشتر، به قیمت جدا شدن لایه تمام میشود.
خطر دوم خشک شدن زودهنگام است. همان برگهٔ فنی میگوید ملات تازه در هوای بالای ۱۰ درجه یک تا سه روز زیر نایلون یا گونی خیس مرطوب بماند و زیر ۱۰ درجه این مدت دو برابر شود؛ روی زمینهٔ پرمکش مثل بلوک سبک و در هوای خشک، این مراقبت مهمتر است. ملات تازه نباید یخ بزند، پس در هوای یخبندان سفیدکاری نکن. دیوار حیاط معمولاً رو به آفتاب و باد است: کار را به ساعت خنک ببر، آستر را پیش از رویه نمناک کن و تا سه روز صبح و عصر آب‌پاشی سبک کن یا نایلون بکش.
پیش از کل دیوار، یک تکهٔ کوچک را بکش و بگذار کامل خشک شود؛ رنگ و بافت خشک‌شده ملاک است، نه رنگ ملات خیس. سیمان سفید، پودر سنگ و خاک سنگ کل دیوار را هم از یک بار بخر تا رنگ وسط کار عوض نشود.
سیمان سفید و پودر سنگ چه فرقی دارند؟
سیمان سفید چسباننده است و با آب می‌گیرد و سفت میشود؛ پودر سنگ پرکننده است و خودش نمی‌گیرد. دوغابی که پودر سنگش بیش از اندازه باشد، رنگش شاید سفیدتر به نظر بیاید ولی چسباننده‌اش کم است و زود پودر میشود. پس «سفیدتر» شدن را با اضافه کردن پودر سنگ دنبال نکن؛ رنگ نهایی را سیمان می‌سازد.
عوض کردن سیمان سفید با سیمان خاکستری در جایی که رنگ دیده میشود، رنگ کار را تیره میکند. برای وصله‌کاری هم سیمان و پودر سنگ همان بار اصلی را نگه دار تا وصله از دور معلوم نشود.
آب را چقدر اضافه کنیم؟
برای این ملات‌های سنتی عدد ثابتی برای آب در فهرست بها نیامده، چون آب لازم به رطوبت و نرمی پودر سنگ بستگی دارد. آب را کم‌کم اضافه کن تا مخلوط به قوامی برسد که در بند بنشیند و روی کاشی راه نیفتد، و بعد برای راحت‌تر شدن کار رقیقش نکن.
راهنمای فنی انجمن سیمان آمریکا دربارهٔ گروت سیمانی میگوید آب اضافی مقاومت را پایین می‌آورد و آبانداختگی و جمعشدگی را بیشتر میکند. در بندکشی، دوغاب آبکی پس از خشک شدن گود مینشیند و ترک مویی می‌دهد.
چه اشتباه‌هایی دوغاب را خراب میکند؟
دوغاب مانده را با آب زنده نکن. راهنمای لاتیکریت افزودن آب به مخلوطی را که در حال گیرش است منع میکند؛ مخلوطی که سفت شده دور ریخته و تازه ساخته میشود. به همین دلیل هر بار به اندازه‌ای بساز که پیش از سفت شدن مصرف شود.
سطل کثیف را دست‌کم نگیر. ملات خشک‌شدهٔ قبلی روی دیوارهٔ سطل گیرش مخلوط تازه را جلو می‌اندازد. پیش از هر مخلوط، سطل و ابزار را بشوی.
زیر آفتاب تند بندکشی نکن. برگهٔ فنی لاتیکریت برای کاشیکاری در هوای گرم میگوید گرما و آفتاب مستقیم آب ملات را زود می‌گیرند و زمان کار را کوتاه می‌کنند؛ سایه بزن، سطح را خنک و مرطوب نگه دار و کار بیرونی را به ساعت خنک روز ببر.
پودر سنگ درشت را در بند باریک نریز. اگر دانه‌ها در بند نمی‌روند، آب بیشتر مشکل را حل نمیکند؛ پودر را الک کن. مجلهٔ رشد هم در آموزش ساخت دوغاب سنتی الک کردن پودر سنگ را پیش از اختلاط توصیه میکند.
زود و پرآب نشوی. اسفنج خیسِ آب‌چکان دوغاب را از بند بیرون می‌کشد و آب اضافی روی بند، احتمال لک و شوره را بیشتر میکند. اسفنج را نمناک نگه دار و صبر کن تا دوغاب کمی سفت شود.
نسبت سیمان سیاه به پودر سنگ و سیمان سفید با گچ چیست؟
برای سیمان خاکستری با پودر سنگ، به شکل دوجزئی، در فهرست بها نسبتی نیامده است. نزدیک‌ترین ردیف، دوغاب سیمان و خاک سنگ ۱:۶ برای بندکشی موزاییک است که جدول ۱-۱ برایش ۲۲۵ کیلو سیمان در متر مکعب میگذارد؛ برای ملات رویه هم همان ۱:۱:۳ با سیمان خاکستری به کار می‌رود.
برای مخلوط سیمان سفید و گچ نسبت مرجعی پیدا نشد. گچ و سیمان دو چسباننده با رفتار متفاوت‌اند و عددهایی که در صفحه‌های اینترنتی دست‌به‌دست می‌شوند منبع ندارند؛ اگر محصول آماده‌ای می‌خری، دستور روی کیسه‌اش ملاک است.
