گروت برای جایی ساخته شده که دست و ماله به آن نمی‌رسد: زیر یک صفحهٔ فولادی، دور میل‌مهار، یا فضای بسته‌ای که باید بی حفره پر شود. اگر جایی را با ماله میشود پر کرد و کوبید، احتمالاً گروت لازم ندارد.
گروت با ملات ماسه سیمان چه فرقی دارد؟
گروت روان‌تر است و نوع بی‌جمع‌شدگی‌اش حجمش را پس از ریختن حفظ میکند. ملات ماسه سیمان برای روان شدن آب زیادی می‌خواهد، و همان آب هنگام آبانداختگی و خشک شدن جایش را خالی میکند. انجمن سیمان پرتلند آمریکا (PCA) در بولتن فنی «گروت سیمانی و گروت‌ریزی» می‌نویسد گروت‌های بیجمعشدگی، که معمولاً محصول آمادهٔ کارخانه‌ای‌اند، طوری ساخته می‌شوند که در حالت تازه و در حالت سخت‌شدهٔ مرطوب جمع نشوند و «معمولاً انبساط اندکی از آن‌ها انتظار میرود».
استاندارد ASTM C1107 گروت بیجمعشدگی را سه درجه میکند: درجهٔ A حجم را با انبساط پیش از سخت شدن تنظیم میکند، درجهٔ B با انبساط پس از سخت شدن، و درجهٔ C با ترکیبی از هر دو. طبق دستورالعمل CRD-C621 سپاه مهندسی آمریکا که همان بولتن نقل کرده، حجم گروت بیجمعشدگی در ۲۸ روزگی باید برابر یا تا ۰٫۴ درصد بیشتر از حجم لحظهٔ ریختن باشد.
گروت زیر صفحه ستون چرا لازم است؟
گروت زیر صفحه ستون بار ستون را یکنواخت به فونداسیون می‌رساند. صفحه ستون روی پیچ تراز یا گوِه در ارتفاع درست نصب میشود و فاصلهٔ زیرش با گروت پر میشود. اگر این لایه جمع شود، صفحه روی چند نقطه می‌نشیند. بولتن PCA می‌گوید: «اگر گروت جمع شود یا آبانداختگی روی سطحش جمع شود، برای نمونه صفحهٔ فولادی به گروت نمی‌چسبد و درست تکیه نمی‌کند.»
همان بولتن صادقانه یادآوری میکند که برای مهار و بسترسازی صفحه ستون و پایهٔ ماشین روی فونداسیون بتنی روش استاندارد واحدی وجود ندارد و روش‌های گوناگونی نتیجهٔ رضایت‌بخش داده‌اند. پس جزئیات نقشه و دستور ناظر بر هر توصیهٔ عمومی مقدم است.
ضخامت گروت زیر صفحه ستون چقدر است؟
به نوشتهٔ بولتن PCA فاصلهٔ بالای فونداسیون تا زیر صفحه ستون معمولاً حدود ۲۵ تا ۷۵ میلی‌متر است. فاصلهٔ بیشتر برای صفحه‌های بزرگ‌تر به کار میرود و پر کردنش آسان‌تر است، ولی همان بولتن هشدار می‌دهد که جمعشدگی و نشست با ضخامت لایهٔ گروت بیشتر میشود، مگر برای لایهٔ ضخیم مخلوط سفت‌تر و کم‌سیمان‌تری به کار رود. ضخامت دقیق را نقشهٔ سازه تعیین میکند؛ آنچه کارگاه باید بداند این است که «ضخیم‌تر» به‌خودی‌خود «محکم‌تر» نیست.
گروت‌ریزی زیر صفحه ستون را چطور اجرا کنیم؟
مراحل زیر خلاصهٔ توصیه‌های بولتن PCA است و هر کدام جلوی یکی از خرابی‌های رایج را می‌گیرد:
- سطح بتن فونداسیون را از شیرهٔ سطحی، روغن، ترکیب عمل‌آوری و خاک پاک و حدود ۶ میلی‌متر زبر کنید و پیش از گروت‌ریزی کاملاً خیس کنید
- صفحه را روی پیچ تراز، گوِه یا لقمهٔ فولادی در ارتفاع درست بگذارید
- قالب دور صفحه را در سمت ریختن و سمت خروج حدود ۵۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر دورتر از لبه، در دو طرف دیگر تا ۲۵ میلی‌متر، و دست‌کم ۲۵ میلی‌متر بالاتر از بالاترین سطح گروت بسازید
- گروت را ۳ تا ۵ دقیقه با همزن ملات مخلوط کنید و ظرف یک و نیم ساعت مصرف کنید
- گروت روان را فقط از یک سمت یا از سوراخ وسط صفحه بریزید و ریختن را در همان نقطه ادامه دهید تا گروت از زیر همهٔ لبه‌ها بیرون بزند و سطحش از زیر صفحه بالاتر بیاید
- با یک سیم سفت که در گروت جلو و عقب میرود، هوای حبس‌شده را بیرون بدهید
- لبهٔ بیرونی گروت را با شیب ۴۵ درجه از صفحه شکل دهید تا ترک نخورد، و گوه‌ها یا لقمه‌ها را پس از سخت شدن گروت بردارید
چه اشتباه‌هایی گروت را بی‌اثر میکند؟
رایج‌ترین اشتباه آب اضافه است. PCA می‌نویسد هرچه آب بیشتر شود، جمعشدگی گروت بیشتر و مقاومتش کمتر میشود؛ یعنی کارگری که برای راحت‌تر ریختن یک سطل آب به گروت آماده اضافه میکند، همان خاصیت بیجمعشدگی را که پولش را داده‌اید از بین می‌برد. افزودن آب و هم زدن دوباره برای روان کردن گروتی که سفت شده هم به گفتهٔ همان بولتن نباید مجاز شود.
- ریختن از دو سمت؛ هوا وسط صفحه حبس میشود و حفره می‌ماند
- ریختن روی بتن خشک؛ بتن آب گروت را می‌مکد
- رها کردن گروت در آفتاب و باد؛ بعضی گروت‌های بیجمعشدگی در خشک شدن جمع می‌شوند و لبه ترک می‌خورد
- برداشتن گوه‌ها و لقمه‌ها پیش از سخت شدن گروت، که صفحه را روی لایهٔ نرم رها میکند
اگر گروت آماده در دسترس نبود، ملات خشک جایش کار میکند؟
با احتیاط زیاد، بله. بولتن PCA می‌گوید اگر گروت بیجمعشدگی در دسترس نیست، میشود ملات سفت ماسه سیمان یا «درایپک» را با دقت فراوان به کار برد: حدود ۲٫۵ تا ۳ بخش ماسه به یک بخش سیمان، به وزن. برای کم کردن جمعشدگی، مخلوط را پس از ساختن ۱ تا ۲ ساعت سرپوشیده نگه می‌دارند و بعد بی افزودن آب دوباره هم می‌زنند. این ملات باید با چوب یا میله زیر صفحه کوبیده شود، آن‌قدر سفت که اگر مشتی از آن را فشار دهید، فقط کف دست نم بردارد.
کجا خرید گروت هزینهٔ اضافه است؟
هر جا فضا باز است و ملات را میشود با ماله جا انداخت. دیوارچینی، اندود، کف‌سازی و پر کردن حجم زیاد با ملات ماسه سیمان یا بتن انجام میشود؛ گروت آمادهٔ کیسه‌ای در این کارها گران‌تر تمام میشود و سودی هم نمی‌دهد. برای بخش بتنی و ملاتی کار، تعداد پاکت سیمان را با محاسبه‌گر سیمان دربیاورید و نرخ روز را در قیمت روز سیمان ببینید.
برای ۲۴ صفحه ستون چقدر گروت لازم است؟
حساب ساده است: سطح داخل قالب ضرب در ضخامت گروت. صفحه‌ای ۴۰ در ۴۰ سانتی‌متر با فاصلهٔ ۴۰ میلی‌متر از فونداسیون را در نظر بگیرید که قالبش در سمت ریختن ۷۵ میلی‌متر، در سمت خروج ۵۰ میلی‌متر و در دو طرف دیگر ۲۵ میلی‌متر از لبه فاصله دارد. سطح داخل قالب ۵۲٫۵ در ۴۵ سانتی‌متر میشود و حجم گروت ۰٫۵۲۵ ضرب در ۰٫۴۵ ضرب در ۰٫۰۴، یعنی حدود ۹٫۵ لیتر.
برای ۲۴ صفحه ستون این عدد حدود ۲۲۷ لیتر میشود، بی گروتی که بالاتر از زیر صفحه می‌آید و بی سوراخ میل‌مهارها. این حجم را بر بازده هر کیسه، که در برگهٔ فنی همان محصول آمده، تقسیم کنید و برای پرت و حجم بالای لبه چند کیسه بیشتر بخرید؛ کم آوردن وسط کار یعنی درزی که نباید باشد.
موقع خرید گروت آماده روی کیسه و برگهٔ فنی چه چیزهایی را ببینیم؟
- انطباق با ASTM C1107 و درجهٔ آن، یا استاندارد معادلی که فروشنده اعلام میکند
- آب مجاز هر کیسه؛ عددی که کارگر نباید از آن رد شود
- زمان کارپذیری؛ PCA می‌گوید سازندهٔ گروت آماده باید آن را اعلام کند
- بیشترین اندازهٔ دانه، که باید با ضخامت فاصلهٔ زیر صفحه بخواند
- مقاومت فشاری در سنین مختلف و بازده هر کیسه
- تاریخ تولید؛ گروت ماندهٔ رطوبت‌دیده مثل سیمان کلوخه میشود و دیگر روان نمی‌شود
گزارش کمیتهٔ ۳۵۱ مؤسسهٔ بتن آمریکا (ACI) دربارهٔ گروت‌ریزی میان فونداسیون و پایه، که مرجع گروت‌ریزی زیر پایهٔ تجهیزات و ماشین‌آلات است، دو خانوادهٔ گروت بیجمعشدگی را جدا بررسی میکند: سیمانی و اپوکسی. برای صفحه ستون ساختمان معمولاً گروت سیمانی کافی است؛ انتخاب اپوکسی برای پای ماشین‌آلات با طراح تجهیزات است.
