قیمت سیمان درب کارخانه در ایران را دو عدد می‌سازند: قیمت پایه‌ای که بورس کالا پیش از هر عرضه اعلام میکند، و قیمتی که خریداران در تالار با رقابت روی آن کشف می‌کنند. کارخانه‌ها سیمان را در بورس عرضه می‌کنند و هر عرضه نماد جدا دارد: یک کارخانه، یک نوع سیمان، یک بسته‌بندی (فله، کیسهٔ ۵۰ یا ۲۵ کیلویی، جامبوبگ). نرخی که در تابلوی سیمان‌باز می‌بینید همان نرخ کشف‌شدهٔ این معامله‌هاست، بر حسب ریال برای هر تن و تحویل در انبار کارخانه.
قیمت پایه سیمان در بورس کالا را چه کسی تعیین میکند؟
مدیریت پذیرش و عرضهٔ بازار فیزیکی شرکت بورس کالای ایران فرمول نرخ پایه را با اطلاعیه ابلاغ میکند و قیمت هر هفته را از روی همان فرمول حساب میکند. انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان هم قیمتی اعلام میکند که دو کار دارد: کف پایه است، یعنی اگر فرمول عددی پایین‌تر بدهد همان قیمت انجمن مبنا میشود، و برای نماد تازه یا نمادی که چند هفته عرضه نشده نقطهٔ شروع است. خود کارخانه نرخ پایه را تعیین نمی‌کند؛ حجم عرضه را اعلام میکند.
قیمت پایهٔ هفتهٔ بعد چطور حساب میشود؟
طبق اطلاعیهٔ ۲ اسفند ۱۴۰۴ بورس کالا، پایهٔ هر نماد در هفتهٔ تازه از نتیجهٔ معاملههای هفتهٔ قبل همان نماد به دست می‌آید:
- اگر در هفتهٔ قبل معامله‌ای انجام نشده باشد: ۳ درصد کاهش
- اگر تا ۳۰ درصد حجم عرضه معامله شده باشد: ۲ درصد کاهش
- اگر ۳۰ تا ۸۰ درصد عرضه معامله شده باشد: یک درصد کاهش
- اگر بیش از ۸۰ درصد عرضه معامله شده یا رقابت قیمتی تا ۱۰ درصد بوده: بدون تغییر
- اگر رقابت قیمتی بیش از ۱۰ درصد بوده: نرخ پایهٔ تازه از میانگین موزون قیمت‌های کشفشده و پایهٔ هفتهٔ قبل حساب میشود، با سقف ۱۰ درصد افزایش برای هر نماد
این فرمول جای ابلاغیهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ را گرفت. در آن ابلاغیه کاهش در هفتهٔ بیمعامله ۵ درصد بود و سقف افزایش هفتگی نرخ پایه ۵ درصد؛ قاعدهٔ تازه کاهش را ملایم‌تر و سقف افزایش را دو برابر کرد. یعنی از اسفند ۱۴۰۴ پایه می‌تواند سریع‌تر دنبال قیمت کشفشده برود.
قیمت کشف‌شدهٔ سیمان در بورس یعنی چه؟
نرخ پایه کف معامله است. اگر تقاضای خریداران کمتر از حجم عرضه باشد، معامله با همان پایه یا نزدیک آن بسته میشود. اگر تقاضا بیشتر باشد، خریداران قیمت بالاتری پیشنهاد میدهند و نرخ کشفشده از پایه بالاتر میرود؛ درصد این فاصله را «رقابت» می‌گویند. سقف ۱۰ درصد فقط برای بالا رفتن نرخ پایه از هفته‌ای به هفتهٔ بعد است؛ خود رقابت در تالار سقف ۱۰ درصدی ندارد.
نمونهٔ واقعی سیمان تهران تیپ ۲ فله را ببینید. در ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ از ۲۹ هزار تن عرضه، ۱۸٬۳۷۵ تن فروش رفت، یعنی حدود ۶۳ درصد، و پایهٔ عرضهٔ بعدی از ۲۹٬۴۶۳ به ۲۹٬۱۶۸ هزار ریال برای هر تن رسید، درست یک درصد کمتر. در ۲۹ شهریور تقاضا از عرضه بیشتر شد و نرخ کشفشده به ۳۲٬۸۱۹ رسید، حدود ۱۲٫۵ درصد بالای پایه؛ نرخ پایهٔ هفتهٔ بعد فقط حدود ۱٫۵ درصد بالا رفت (۲۹٬۵۹۷)، چون میانگین با پایهٔ قبلی گرفته میشود. در ۵ مهر همین نماد با رقابت حدود ۳۲ درصد به ۳۹٬۱۳۸ رسید.
معاملههای ۱۴۰۵ چه چیزی دربارهٔ رقابت نشان میدهند؟
سیمان‌باز همهٔ معاملههای روزانهٔ سیمان در بورس کالا را بایگانی میکند. از ۹ فروردین تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵، ۱۲٬۰۳۹ عرضهٔ تنی به معامله رسید. حدود ۵۳ درصدشان با همان پایه بسته شد و بقیه با رقابت. سهم عرضه‌های رقابتی ماه به ماه فرق زیادی داشت:
- فروردین: ۶۸ درصد عرضه‌ها با رقابت
- اردیبهشت: ۸۸ درصد، با میانهٔ رقابت حدود ۱۸ درصد
- خرداد: ۴۲ درصد
- تیر: ۳۲ درصد
- مرداد: ۳۰ درصد
- شهریور: ۳۹ درصد
- مهر (تا ۱۱ مهر): ۵۶ درصد
در همین دوره نرخ پایهٔ نمادها ۲۶۶ بار دقیقاً ۱۰ درصد بالا رفت، یعنی به سقف اطلاعیه خورد؛ پله‌های یک، دو و سه درصدی کاهش هم بارها در داده دیده میشود. دو روز استثنا داشت: در ۳ و ۵ خرداد ۱۴۰۵ پایهٔ ۱۶۹ عرضه یک‌جا بیش از ۱۰ درصد بالا رفت. پس برای پیش‌بینی نرخ هفتهٔ بعد، بیش از فرمول باید رقابت همین هفته را دید: هفته‌ای که تقاضا از عرضه جلو می‌زند، نرخ پایهٔ هفتهٔ بعد هم بالا می‌آید.
چرا قیمت سیمان در بازار با قیمت بورس فرق دارد؟
نرخ بورس برای هر تن، تحویل در انبار کارخانه و پرداخت نقدی است، و خریدش کد معاملاتی و کارگزار می‌خواهد. مصالح‌فروشی سر کوچه سیمان را از همین تالار یا از عمده‌فروشی می‌خرد که از تالار خریده، و کرایهٔ حمل از کارخانه، تخلیه، انبارداری، فروش نسیه و سود خودش را روی آن می‌گذارد. پس قیمت هر پاکت در بازار همیشه بالاتر از نرخ بورس تقسیم بر ۲۰ است و هرچه کارخانه دورتر باشد، فاصله بیشتر میشود. برای اینکه بدانید سهم کرایه در شهر شما چقدر است، نرخ کارخانه‌های نزدیک را با قیمت فروشگاه‌های همان شهر در صفحهٔ قیمت استانی مقایسه کنید.
خریدار سیمان از این سازوکار چه استفاده‌ای می‌تواند بکند؟
نرخ امروز تالار، قیمت هفتهٔ بعد را تا حدی لو می‌دهد. اگر چند هفته پشت سر هم عرضهٔ یک کارخانه کامل فروش نرود، پایه‌اش پله‌پله پایین می‌آید و خرید عمده از همان کارخانه منطقی‌تر است. اگر رقابت چند هفته بالای ۱۰ درصد بماند، نرخ پایه هر هفته تا ۱۰ درصد بالا میرود و فروشنده‌های بازار هم زودتر نرخ را بالا می‌برند. کیسهٔ ۵۰ کیلویی معمولاً پایهٔ ثابت‌تری از فله دارد؛ در نمونهٔ تهران، نرخ پایهٔ کیسه از مرداد تا مهر عوض نشد.
