ارزان‌ترین سیمان فارس روی کاغذ و ارزان‌ترین سیمان فارس سر کارگاه، دو کارخانهٔ متفاوت‌اند. نرخ بورس کالا قیمت تحویل در انبار کارخانه است و فارس استانی پهناور است؛ از شیراز تا کارخانههای جنوب استان صدها کیلومتر راه است و کرایهٔ حمل هر تن را صدها هزار تومان جابه‌جا می‌کند. عددهای این صفحه از معاملات بورس کالا در تیر تا مهر ۱۴۰۵ است؛ نرخ همین امروز هر کارخانه در قیمت‌های تفکیکی آمده است.
ارزان‌ترین سیمان فارس در بورس کالا مال کدام کارخانه است؟
برای سیمان پاکتی تیپ ۲ با ردهٔ ۳۲۵، استهبان، لامرد و سپهر قیر و کارزین با میانهٔ ۳٬۵۵۸٬۹۰۰ تومان در تن، یعنی ۱۷۷٬۹۴۵ تومان برای هر کیسهٔ ۵۰ کیلویی. این میانهٔ معاملات بورس کالا از ۱ تیر تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ است و ترتیب بقیه این بود:
- استهبان، لامرد، سپهر قیر و کارزین — ۱۷۷٬۹۴۵ تومان هر کیسه
- خاکستری نی‌ریز — ۱۸۲٬۴۱۸ تومان
- داراب — ۱۸۸٬۹۷۰ تومان
- فارس (شیراز) — ۱۹۹٬۹۵۰ تومان، حدود ۱۲ درصد بالاتر از سه کارخانهٔ اول
در سیمان فله تیپ ۲ با ردهٔ ۳۲۵ اختلاف‌ها کوچک‌تر بود: خاکستری نی‌ریز ۲٬۵۱۶٬۳۰۰، لامرد ۲٬۵۱۷٬۹۰۰، استهبان ۲٬۵۳۱٬۴۰۰ و سپهر قیر و کارزین ۲٬۵۵۲٬۷۰۰ تومان در تن، همه با همان منبع و بازه. یعنی در فله، چهار کارخانهٔ فارس عملاً یک نرخ دارند و انتخاب را کرایه تعیین می‌کند.
چرا سه کارخانهٔ فارس دقیقاً یک قیمت دارند؟
چون روی قیمت پایه معامله می‌شوند و قیمت پایه به کف رسیده است. ۳۵۵۸۹ ریال در هر کیلوگرم، که همان ۱۷۷٬۹۴۵ تومان کیسه است، کمترین میانهٔ کشور برای سیمان پاکتی تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ در همین بازه بود و شش کارخانه از ۲۲ کارخانهٔ فروشندهٔ این کالا، از جمله دشتستان و منددشتی، دقیقاً روی آن ماندند. ابلاغیهٔ «نحوهٔ محاسبهٔ قیمت پایه سیمان» بورس کالا به کارگزاران (۲۹ بهمن ۱۴۰۴، اجرا از چهارشنبه ۶ اسفند) در زیرنویس ۵ جدولش می‌نویسد: «قیمت اعلامی و مصوب شده توسط انجمن سیمان به عنوان کف قیمت پایه محاسبه شده در نظر گرفته میشود و در صورت پایین‌تر بودن قیمت محاسبه شده از آن قیمت، قیمت مذکور به عنوان قیمت پایه اعلامی در نظر گرفته خواهد شد.» پس زیر این عدد جایی برای ارزان‌تر شدن نیست.
اختلاف وقتی پیدا میشود که خریداران سر یک کارخانه رقابت کنند. در ۱ شهریور ۱۴۰۵ سیمان فلهٔ تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ لامرد، استهبان و خاکستری نی‌ریز هر سه روی قیمت پایهٔ ۲٬۵۱۸٬۹۰۰ تومان در تن فروخته شدند، ولی سپهر قیر و کارزین با همان قیمت پایه ۲٬۶۷۹٬۵۰۰ تومان بسته شد، حدود ۶٫۴ درصد بالاتر. قیمت پایه یکی بود؛ تقاضا فرق داشت. ابلاغیه این حالت را «رقابت قیمتی» می‌نامد: وقتی ۸۰ تا ۱۰۰ درصد عرضه معامله شود و رقابت تا ۱۰ درصد باشد، قیمت پایهٔ هفتهٔ بعد «برابر با قیمت پایه هفته قبل» می‌ماند، و افزایش قیمت پایه برای هر نماد «حداکثر ۱۰٪ بالاتر از قیمت پایه قبلی» لحاظ میشود (زیرنویس ۴).
سیمان کدام کارخانه با کرایه تا شیراز ارزان‌تر تمام میشود؟
برای سیمان پاکتی، استهبان؛ لامرد با همان نرخ کارخانه، به خاطر راه طولانی از سیمان فارس در خود شیراز گران‌تر درمی‌آید. حساب یک تریلی ۲۵ تنی (۵۰۰ کیسه) با میانهٔ نرخ‌های بالا و جدول حداقل نرخ خالص کرایهٔ هر تن بار تریلی، که از ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ بر پایهٔ فرمول تن‌کیلومتر سازمان راهداری اعلام شده (به نقل از ماشینسه، بازنشر اعلام سازمان راهداری؛ اصل اطلاعیه در دسترس نبود)، این است:
- فارس، داخل شیراز — ۳٬۹۹۹٬۰۰۰ تومان نرخ تن به‌علاوهٔ ۳۸۷٬۸۱۰ کرایهٔ کوتاه‌ترین ردیف جدول (۷۵ کیلومتر) برابر ۴٬۳۸۶٬۸۱۰ تومان در تن
- استهبان، حدود ۱۳۸ کیلومتر خط مستقیم تا شیراز — با کرایهٔ ردیف ۲۰۰ کیلومتر (۷۶۶٬۰۵۰) برابر ۴٬۳۲۴٬۹۵۰ تومان؛ با ردیف ۱۵۰ کیلومتر ۴٬۲۱۳٬۲۰۰
- لامرد، حدود ۲۷۶ کیلومتر خط مستقیم — جاده بلندتر است، پس دست‌کم ردیف ۳۰۰ کیلومتر (۹۸۹٬۵۵۰): ۴٬۵۴۸٬۴۵۰ تومان در تن
- داراب، حدود ۲۱۱ کیلومتر خط مستقیم — دست‌کم ردیف ۲۰۰ کیلومتر: ۴٬۵۴۵٬۴۵۰ تومان در تن
روی یک تریلی، لامرد نسبت به فارس حدود ۴ میلیون تومان گران‌تر تمام میشود و استهبان بین ۱٫۵ تا ۴٫۳ میلیون تومان ارزان‌تر، بسته به طول واقعی راه. این حساب حداقلی است: به گفتهٔ همان گزارش ماشینسه، کمیسیون شرکت حمل‌ونقل، عوارض، بیمه، باسکول و بارگیری جدا از کرایهٔ خالص راننده‌اند و اختلاف را به سود کارخانهٔ نزدیک‌تر بیشتر می‌کنند. فاصله‌ها خط مستقیم روی نقشهٔ کارخانهها و تقریبی‌اند.
کدام کارخانههای فارس بیشترین سیمان را در بورس فروختند؟
فارس نو و داراب، نه ارزان‌ترین‌ها. از تیر تا مهر ۱۴۰۵ فارس نو حدود ۲۶۷ هزار تن، داراب ۲۳۱ هزار تن و سیمان فارس ۱۵۵ هزار تن سیمان در بورس کالا فروختند؛ لامرد حدود ۷۶ هزار تن، استهبان ۲۰ هزار تن و سپهر قیر و کارزین ۹ هزار تن. در همین بازه نُه کارخانهٔ فارس معامله داشتند و آباده هیچ معاملهای نداشت.
برای خریدار این یعنی ارزان‌ترین کارخانه همیشه بار کافی ندارد. استهبان در همین سه ماه و نیم فقط حدود ۱۰ هزار تن سیمان پاکتی فروخت، در برابر بیش از ۱۰۸ هزار تن داراب. اگر سفارش چند صد تنی است، پیش از حساب کرایه بپرس آن کارخانه چند هفته نوبت تحویل دارد.
سیمان ۴۲۵ و تیپ ۵ را در فارس از کجا بخریم؟
برای سیمان فلهٔ تیپ ۲ با ردهٔ ۴۲۵، داراب با میانهٔ ۲٬۶۴۱٬۵۰۰ تومان در تن ارزان‌ترین بود؛ لامرد ۲٬۷۵۲٬۶۰۰، فارس ۲٬۹۴۹٬۱۰۰ و فارس نو ۳٬۱۴۸٬۳۰۰ تومان، یعنی فارس نو حدود ۱۹ درصد بالاتر از داراب. سیمان پاکتی ۴۲۵ را در این بازه فقط فارس نو فروخت، با میانهٔ ۱۹۶٬۵۱۰ تومان هر کیسه.
سیمان تیپ ۵، که برای بتن در خاک و آب سولفاتی به کار می‌رود، در این بازه در فارس فقط از کارخانهٔ فارس در بورس معامله شد؛ پاکتی ردهٔ ۳۲۵ آن با میانهٔ ۲۰۱٬۹۸۰ تومان هر کیسه و فلهٔ ۴۲۵ با ۲٬۹۷۴٬۰۰۰ تومان در تن. پیش از سفارش تیپ ۵ از استان‌های همسایه، کرایه را حساب کن؛ داشتن تنها یک فروشنده در استان، چانه زدن را سخت می‌کند ولی کرایه را کم.
سیمان سفید فارس را از لارستان بخریم یا نی‌ریز؟
در همهٔ اندازه‌های کیسه، لارستان در هر کیلوگرم ارزان‌تر بود. میانهٔ کیسهٔ ۵۰ کیلویی سیمان سفید لارستان ۳۶۶٬۰۲۵ تومان و سفید نی‌ریز ۳۸۱٬۱۷۵ تومان بود؛ در کیسهٔ ۲۰ کیلویی هم لارستان ۱۳۸٬۲۸۴ و نی‌ریز ۱۴۴٬۳۴۰ تومان، همه از معاملات بورس کالا در تیر تا مهر ۱۴۰۵. سیمان سفید برای نما، بندکشی و دوغاب است و جای سیمان خاکستری را در بتن سازه‌ای نمی‌گیرد.
در همین بازه کیسهٔ ۲۰ کیلویی هر دو کارخانه در هر کیلوگرم حتی کمی ارزان‌تر از کیسهٔ ۵۰ کیلویی معامله شد؛ برای بنّایی که چند کیسه برای بندکشی میخواهد، کیسهٔ کوچک دورریز سیمانِ بازمانده را هم کم می‌کند. سیمان سفید زود رطوبت می‌گیرد، پس بیش از مصرف چند هفته نخر.
پیش از خرید از کارخانههای فارس چه چیزهایی را بسنجیم؟
نرخ به‌علاوهٔ کرایه را برای همان نوع و ردهٔ سیمان مقایسه کن، نه نرخ خالص دو کالای متفاوت را. این فهرست وارسی کار را کامل می‌کند:
- نوع و رده را یکی کن؛ تیپ ۲ ردهٔ ۳۲۵ را با ۴۲۵ یا با پرتلند آهکی مقایسه نکن
- نرخ روز هر کارخانه را در قیمت‌های تفکیکی ببین؛ میانه‌های این صفحه برای فهم فاصله‌هاست، نه برای فاکتور
- فاصلهٔ جاده‌ای کارخانه تا کارگاه را بپرس و کرایهٔ حمل را از جدول حداقل نرخ بالاتر فرض کن
- اگر چند صد تن می‌خواهی، نوبت تحویل کارخانهٔ ارزان را بپرس؛ کارخانهٔ کم‌فروش ممکن است بار کافی نداشته باشد
- برای کمتر از یک تریلی، بنکدار نزدیک معمولاً از خرید مستقیم کارخانهٔ دور به‌صرفه‌تر است، چون کرایهٔ بار ناقص تقسیم‌شدنی نیست
- برای برآورد مقدار، محاسبه‌گر سیمان را بزن تا یک تریلی اضافه یا کم سفارش ندهی
