قیمت سیمان در شهرهای ایران دو لایه دارد؛ نرخی که کارخانه در بورس کالا می‌فروشد و هزینه‌ای که بار تا پای کار شما می‌خورد. لایهٔ اول بین کارخانه‌ها تا حدود ۶۰ درصد فرق می‌کند، ولی بیشتر استانها دست‌کم یک کارخانه دارند که روی کف کشور یا نزدیک آن معامله می‌شود. پس برای خریدار، پرسش اصلی این است که نزدیک‌ترین کارخانهٔ ارزان کجاست و کرایه تا آنجا چقدر است.
قیمت سیمان بین استانها چقدر فرق می‌کند؟
اختلاف قیمت سیمان تیپ ۲-۴۲۵ فله بین ارزانترین و گرانترین کارخانهٔ کشور در آخرین معاملههای ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵ بورس کالا حدود ۶۲ درصد بود؛ از ۲٬۸۲۹٬۳۰۰ تومان هر تن تا ۴٬۵۹۰٬۶۰۰ تومان برای سیمان آرتا اردبیل. در پاکت ۵۰ کیلویی همین سیمان، فاصله کمتر بود؛ از ۱۹۷٬۲۴۵ تا ۲۶۸٬۵۹۰ تومان، حدود ۳۶ درصد. هر دو عدد درب کارخانه است و کرایه رویش نیست.
اگر به‌جای همهٔ کارخانه‌ها فقط ارزانترین کارخانهٔ هر استان را ببینیم، تصویر آرام‌تر است. فاصلهٔ ارزانترین فلهٔ تیپ ۲ هر استان با کف کشور در همان آخرین معامله‌ها این بود:
- اصفهان، خوزستان، فارس، هرمزگان، کرمانشاه، همدان، ایلام و خراسان رضوی؛ روی کف کشور
- بوشهر، مرکزی، زنجان، کردستان، گیلان و سیستان و بلوچستان؛ کمتر از یک درصد بالاتر
- تهران؛ حدود ۴ درصد بالاتر
- کرمان؛ حدود ۹ درصد و یزد حدود ۱۳ درصد بالاتر
- آذربایجان غربی؛ حدود ۲۱ درصد و البرز حدود ۲۵ درصد بالاتر
- خراسان شمالی؛ حدود ۴۳ درصد و اردبیل حدود ۶۲ درصد بالاتر، هر کدام با یک کارخانه در این معامله‌ها
نرخ امروز هر کارخانه را در قیمت‌های تفکیکی ببینید؛ این فهرست برای فهم الگوست و با هر هفتهٔ معامله جابه‌جا می‌شود.
دوری از تهران یعنی سیمان گرانتر؟
نه، در معاملات بورس کالا چنین الگویی دیده نمی‌شود. سیمان تیس چابهار در سیستان و بلوچستان و سیمان هرمزگان در دو هفتهٔ آخر شهریور و اول مهر ۱۴۰۵ پاکت تیپ ۲ را روی کف کشور فروختند، در حالی که پاکت سیمان آبیک در البرز، کنار تهران، حدود ۱۷ درصد بالاتر از کف معامله شد. گرانترین فله‌ها هم‌زمان مال اردبیل، خراسان شمالی و آذربایجان غربی بود.
این هم‌زمانی علت را نشان نمی‌دهد. چیزی که می‌دانیم سازوکار قیمت پایه است؛ نماد هر کارخانه قیمت پایهٔ خودش را دارد و آن قیمت با رقابت یا نبود رقابت هفته‌به‌هفته جابه‌جا می‌شود. پس کارخانه‌ای که هفته‌ها پشت سر هم خریدار بیشتر از عرضه داشته، پایه‌اش بالا رفته و کارخانه‌ای که بار روی دستش مانده، روی کف نشسته است.
چرا چند کارخانهٔ دور از هم دقیقاً یک نرخ دارند؟
وقتی چند کارخانه در یک روز نرخ کاملاً برابر می‌خورند، معامله روی قیمت پایه بسته شده و رقابتی بالای آن شکل نگرفته است. طبق اطلاعیهٔ بورس کالای ایران که صدای بورس در ۲ اسفند ۱۴۰۴ منتشر کرد، اگر کمتر از ۸۰ درصد عرضه معامله شود، قیمت پایهٔ هفتهٔ بعد ۱ تا ۳ درصد پایین می‌آید و اگر رقابت از ۱۰ درصد بگذرد، پایه بالا می‌رود ولی هر بار حداکثر ۱۰ درصد.
همین اطلاعیه یک کف هم گذاشته است: «قیمت‌های مصوب انجمن سیمان، در صورت پایین‌تر بودن، به عنوان کف قیمت پایه لحاظ می‌شود». به همین دلیل در دو هفتهٔ آخر شهریور و اول مهر ۱۴۰۵، ده کارخانه در هشت استان فلهٔ تیپ ۲ را دقیقاً روی ۲٬۸۲۹٬۳۰۰ تومان فروختند؛ از سپاهان اصفهان و جوین خراسان رضوی تا هرمزگان و لامرد فارس.
اختلاف قیمت استانها ثابت است یا جابه‌جا می‌شود؟
اختلاف قیمت استانها ثابت نیست و در یک سال چند برابر کم و زیاد شده است. اگر میانهٔ نرخ هر کارخانه در یک بازهٔ دوهفته‌ای را بگیریم، فاصلهٔ گرانترین و ارزانترین فلهٔ تیپ ۲ کشور در بورس کالا این‌طور جابه‌جا شده است:
- نیمهٔ اول مهر ۱۴۰۴؛ حدود ۱۵۸ درصد
- نیمهٔ دوم فروردین ۱۴۰۵؛ حدود ۹۰ درصد
- نیمهٔ اول تیر ۱۴۰۵؛ حدود ۳۱ درصد
- هفتهٔ اول شهریور ۱۴۰۵؛ حدود ۴۵ درصد
- ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵؛ حدود ۶۱ درصد
جای کارخانه‌ها در این فهرست هم عوض می‌شود. فلهٔ فیروزکوه تهران در نیمهٔ دوم فروردین ۱۴۰۵ روی کف کشور بود و در آخرین معاملههای مهر ۱۴۰۵ حدود ۴ درصد بالای کف. پس عددی که ماه پیش برای استان خودتان شنیده‌اید، امروز معتبر نیست.
کرایه چقدر به اختلاف قیمت استانها اضافه می‌کند؟
کرایه برای هر تن سیمان در مسافت ۱۰۰ تا ۵۰۰ کیلومتر حدود نیم میلیون تا ۱.۳ میلیون تومان است، یعنی هم‌اندازهٔ بخش بزرگی از اختلاف نرخ کارخانه‌ها. جدول حداقل نرخ خالص کرایهٔ بار سازمان راهداری که ماشین۳ در ۲ تیر ۱۴۰۵ منتشر کرد (به نقل از ماشین۳؛ اصل اطلاعیهٔ راهداری در دسترس نبود)، برای هر تن این ارقام را می‌دهد:
- ۱۰۰ کیلومتر؛ ۴۷۶٬۶۵۰ تومان
- ۳۰۰ کیلومتر؛ ۹۸۹٬۵۵۰ تومان
- ۵۰۰ کیلومتر؛ ۱٬۳۴۴٬۰۵۰ تومان
- ۷۰۰ کیلومتر؛ ۱٬۶۶۱٬۰۵۰ تومان
- ۱۰۰۰ کیلومتر؛ ۲٬۰۶۹٬۸۰۰ تومان
این‌ها کرایهٔ خالص راننده‌اند و بارگیری، کمیسیون باربری، بیمه، باسکول و عوارض جدا حساب می‌شوند. کرایهٔ حمل واقعی شما از این ارقام بیشتر است، نه کمتر.
خرید از کارخانهٔ ارزان استان دیگر کی می‌صرفد؟
خرید از کارخانهٔ ارزان استان دیگر وقتی می‌صرفد که فاصلهٔ نرخ دو کارخانه از کرایهٔ اضافهٔ مسیر بیشتر باشد. یک مثال با همان آخرین معامله‌ها؛ فلهٔ تیپ ۲ آرتا اردبیل ۴٬۵۹۰٬۶۰۰ تومان بود و فلهٔ زنجان ۲٬۸۴۵٬۵۰۰ تومان. فاصله ۱٬۷۴۵٬۱۰۰ تومان در هر تن است، کمی بیشتر از حداقل کرایهٔ خالص ۷۰۰ کیلومتر.
برای یک تریلی ۲۵ تنی، همان فاصلهٔ نرخ حدود ۴۳.۶ میلیون تومان می‌شود. اگر مسیر واقعی شما تا کارخانهٔ ارزان‌تر کوتاه‌تر از این است، حتی با هزینه‌های جانبی خرید از آنجا پول قابل‌توجهی کم می‌کند. ولی در فاصلهٔ برابر یا بلندتر، صرفه با هزینه‌های جانبی و معطلی نوبت بارگیری از بین می‌رود. برای کارهای کوچک و پاکتی، که بار کامل یک تریلی نمی‌شود، کرایهٔ هر تن از این جدول بالاتر درمی‌آید.
نرخ سیمان شهر خودتان را چطور برآورد کنید؟
نرخ منصفانهٔ شهر خودتان را از نرخ کارخانه بسازید، نه از قیمت مغازه. این چهار قدم کافی است:
- در فهرست کارخانههای سیمان دو سه کارخانهٔ نزدیک شهرتان را پیدا کنید که نوع و ردهٔ لازم را عرضه می‌کنند
- نرخ آخرین معاملهٔ هر کدام را در قیمت‌های تفکیکی بردارید
- کرایهٔ مسیر هر کارخانه تا کارگاه را رویش بگذارید و برای بار کمتر از یک تریلی بیشتر حساب کنید
- برای پاکتی، هزینهٔ تخلیهٔ دستی و برای خرید از بنکدار، سود او را هم اضافه کنید
حجم لازم را پیش از تماس با فروشنده با محاسبه‌گر سیمان دربیاورید. با این عددها می‌توانید پیشنهاد بنکدار را بسنجید و بفهمید فاصله‌اش با نرخ کارخانه از کرایه می‌آید یا از سود.
