هر تابستان که خاموشی صنایع شروع میشود، خبر «گرانی سیمان» هم پشتش می‌آید. اینکه قطعی برق نرخ را بالا میبرد تازه نیست؛ آنچه خریدار باید بداند این است که اثرش چقدر است، چند هفته طول می‌کشد و چرا نرخ پس از رفع قطعی کاملاً به جای قبل برنمی‌گردد. پاسخ هر سه را معاملات خود بورس کالا در بهار ۱۴۰۴ می‌دهد.
چرا قطعی برق کارخانه سیمان تولید را متوقف میکند؟
قطعی برق کارخانه سیمان را از کار میاندازد چون آسیاب مواد خام، آسیاب سیمان، فن‌ها و چرخش کورهٔ دوار همه برقی‌اند و با برق ناقص نمی‌چرخند. اسدالله کشاورز، معاون امور معادن وزارت صمت، در مرداد ۱۴۰۰ به خبرگزاری مهر گفت گرم کردن کورهٔ این واحدها «حدود ۲۴ ساعت زمان نیاز دارد تا بتواند تولید را شروع کند» و سرد و گرم شدن کوره هزینهٔ تعمیر هم تحمیل میکند.
یعنی قطعی چندساعته اثری بیش از همان چند ساعت دارد؛ کارخانه‌ای که برقش دو بار در هفته قطع شود، بخش بزرگی از هفته را صرف دوباره گرم کردن کوره میکند. به گفتهٔ همان مقام، محدودیت برق تابستان ۱۴۰۰ «کاهش تولید تا میزان یک سوم» را به صنایع سیمان و فولاد تحمیل کرد.
قطعی برق ۱۴۰۴ با تولید سیمان چه کرد؟
قطعی برق اردیبهشت ۱۴۰۴ تقریباً کل برق صنعت سیمان را برای چند روز برد. علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، در گفت‌وگویی که فرارو از روزنامهٔ اعتماد نقل کرده، گفت در ۲۴ اردیبهشت «بدون هیچ‌گونه اطلاع‌رسانی قبلی و با هشدار پیامکی یک ساعته، برق صنعت سیمان ۹۰ درصد محدود و به عبارتی قطع شد» و بازار طی ۱۰ روز توقف کارخانه‌ها دچار تنش شد.
زمان‌بندی هم بدترین ممکن بود. الوندیان در خرداد همان سال گفت در اردیبهشت ۱۴۰۳ بیش از ۷ میلیون تن سیمان تولید شده، در حالی که میانگین مصرف ماهانهٔ کشور حدود ۵٫۵ میلیون تن است؛ یعنی اردیبهشت اوج فصل خرید است و قطعی درست وقتی آمد که بیشترین بنّا و پیمانکار دنبال سیمان بودند.
نرخ سیمان در بورس کالا پس از قطعی برق چقدر بالا رفت؟
در جلسه‌های اصلی هفتگی بورس کالا، میانگین وزنی نرخ معاملهٔ سیمان تیپ ۲ فله از ۲۴ فروردین تا ۱۱ خرداد ۱۴۰۴ حدود ۸۷ درصد بالا رفت. هم‌زمان، تناژی که کارخانه‌ها هر هفته عرضه کردند از حدود ۵۳۰ هزار تن به حدود ۳۵۶ هزار تن در ۲۸ اردیبهشت رسید، یعنی یک‌سوم کمتر. روند هفته به هفته نسبت به ۲۴ فروردین چنین بود:
- ۲۴ فروردین ۱۴۰۴؛ عرضهٔ حدود ۵۳۰ هزار تن، نرخ مبنا
- ۲۱ اردیبهشت؛ عرضهٔ ۴۱۱ هزار تن، نرخ ۲۷ درصد بالاتر
- ۲۸ اردیبهشت، چهار روز پس از قطع برق؛ عرضهٔ ۳۵۶ هزار تن، نرخ ۷۰ درصد بالاتر
- ۱۱ خرداد؛ عرضهٔ ۴۱۳ هزار تن، نرخ ۸۷ درصد بالاتر، اوج دوره
- ۱۸ خرداد؛ عرضهٔ ۴۷۰ هزار تن، نرخ ۳۸ درصد بالاتر
- ۱ تیر؛ عرضهٔ ۴۴۳ هزار تن، نرخ ۱۲ درصد بالاتر
- ۲۹ تیر؛ عرضهٔ ۴۱۰ هزار تن، نرخ ۱۷ درصد بالاتر
سازوکارش ساده است. در تالار بورس هر عرضه با قیمت پایه شروع میشود و خریداران رقابت می‌کنند؛ وقتی تناژ عرضه کم و تقاضا ثابت است، رقابت قیمت معامله را بسیار بالاتر از پایه میبرد. فروشندهٔ بازار آزاد هم نرخ خود را با همین معاملات تنظیم میکند، با چند روز فاصله.
گرانی ناشی از قطعی برق چند هفته طول می‌کشد؟
گرانی ناشی از قطعی برق سیمان در ۱۴۰۴ حدود شش هفته طول کشید؛ نرخ بورس از نیمهٔ اردیبهشت بالا رفت، سه هفته پس از قطع برق در ۱۱ خرداد به اوج رسید و از ۱ تیر حول سطح تازه‌ای آرام گرفت. برگشت نرخ با بالا آمدن دوبارهٔ عرضه شروع شد؛ در ۱۸ خرداد تناژ عرضه به ۴۷۰ هزار تن رسید و نرخ همان هفته ۲۶ درصد از اوج پایین آمد.
چرا نرخ سیمان پس از رفع قطعی به سطح قبل برنمی‌گردد؟
نرخ پس از رفع قطعی به سطح قبل برنمی‌گردد چون قیمت پایهٔ عرضه‌های بعدی با معاملات همان دورهٔ گران بالا رفته است. در داده‌های بورس کالا، میانگین قیمت پایهٔ تیپ ۲ فله از ۲۴ فروردین تا ۱ تیر ۱۴۰۴ حدود ۳۲ درصد بالا رفت و در تیر هم پایین نیامد؛ برای همین نرخ معامله در تیر هنوز ۱۲ تا ۱۷ درصد بالاتر از فروردین بود.
دلیل دوم هزینه است. الوندیان در مرداد ۱۴۰۴ گفت با محدودیت گاز، کارخانه‌ها به‌طور گسترده مازوت می‌سوزانند که «عملا هزینه سوخت را حدود ۱۰۰ درصد افزایش می‌دهد». بخشی از این هزینه در نرخ‌های بعدی می‌ماند. اثر گاز در زمستان را جدا در مطلب افت تولید سیمان در زمستان بررسی کرده‌ایم.
خریدار سیمان در فصل قطعی برق چه کند؟
بهترین کار خریدار در فصل قطعی برق، خرید زودتر برای کارهای نزدیک و دنبال کردن عرضهٔ هفتگی بورس است. نشانه‌ها پیش از گرانی دیده می‌شوند؛ در ۱۴۰۴ تناژ عرضه دو هفته پیش از قطع کامل برق کم شده بود. چند کار مشخص:
- سیمان کارهای یکی دو ماه آینده را پیش از اردیبهشت بخرید، نه بیشتر؛ سیمان انبارشده هم رطوبت می‌گیرد و نگهداری سیمان شرط دارد
- قیمت روز سیمان را هفتگی ببینید و اگر نرخ معامله چند هفته پشت سر هم بالای پایه بسته شد، خرید را جلو بیندازید
- در اوج بحران به یک روز گران واکنش نشان ندهید؛ در ۱۴۰۴ نرخ یک هفته پس از اوج ۲۶ درصد پایین آمد
- نرخ کارخانه‌های استان‌های دیگر را در قیمت‌های تفکیکی ببینید و کرایهٔ حمل را هم حساب کنید
- اگر پروژه فوری نیست، بتن‌ریزی را چند هفته عقب بیندازید؛ هوای گرم خرداد و تیر هم برای بتن‌ریزی بهترین فصل نیست
آیا کارخانه‌های سیمان می‌توانند برق خودشان را تأمین کنند؟
بخشی از برق را بله. الوندیان گفته دودکش‌های این صنعت با نصب نیروگاه بازیافت حرارتی «بدون مصرف سوخت اضافی» می‌توانند ۳۰ درصد برق کارخانه را تأمین کنند، ولی به گفتهٔ او منابع مالی این سرمایه‌گذاری در وضع کنونی از بین رفته است. پس تا وقتی چنین نیروگاه‌هایی ساخته نشده، تابستان‌ها همین الگو تکرار میشود.
