هر زمستان یک الگو تکرار میشود؛ مصرف گاز خانه‌ها بالا می‌رود، گاز صنایع جیره‌بندی میشود و کارخانهٔ سیمان یا با مازوت گران کار می‌کند یا کوره‌اش را خاموش می‌کند. ساخت‌وساز هم در آذر و دی هنوز کامل نخوابیده است. نتیجه در تابلوی بورس کالا دیده میشود؛ سیمان کمتری عرضه میشود، خریداران بیشتری برای همان مقدار رقابت میکنند و نرخ از قیمت پایه فاصله می‌گیرد.
چرا گاز کارخانههای سیمان در زمستان محدود میشود؟
گاز کارخانههای سیمان در زمستان محدود میشود چون در کمبود گاز، مصرف خانگی و نیروگاه‌ها مقدم است و صنایع انرژی‌بر زودتر سهمیه‌شان کم میشود. خبرگزاری مهر در ۱۷ دی ۱۴۰۴ گزارش داد برنامهٔ محدودیت گاز صنایع از هفتهٔ دوم آذر آغاز شده و به‌تدریج شدت گرفته است. در همان گزارش آمده: «وضعیت صنایع سیمان حتی نگران‌کننده‌تر گزارش شده است.»
طبق همان گزارش، گاز تحویلی به صنعت سیمان در آن روزها حدود ۲.۸۳ میلیون متر مکعب در روز بود که یعنی محدودیت ۹۴ درصدی نسبت به شرایط عادی. کورهٔ سیمان باید شبانه‌روز روشن بماند و قطع چندساعته یعنی توقف تولید کلینکر. دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان در دی ۱۴۰۳ به خبرآنلاین گفته بود کوره‌های ۲۲ کارخانهٔ سیمان کشور خاموش است.
کارخانهٔ سیمان بی گاز چطور کار می‌کند؟
بیشتر کارخانههای سیمان دوگانه‌سوزند و بی گاز با مازوت کار میکنند، ولی گران‌تر. علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن سیمان، در ۴ مهر ۱۴۰۵ به خبرگزاری مهر گفت هزینهٔ حمل مازوت آن‌قدر بالاست که «صنعت عملاً حدود دو برابر هزینه پرداخت می‌کند». همین افزایش هزینه است که کارخانه را در عرضه محتاط‌تر می‌کند.
همهٔ کارخانهها هم این راه را ندارند. به گفتهٔ الوندیان، سیمان تهران ممنوعیت مصرف مازوت دارد و کارخانههای سیمان سفید به دلیل اثر مازوت بر کیفیت محصول نمی‌توانند از آن استفاده کنند. یعنی در محدودیت شدید گاز، بازار تهران و بازار سیمان سفید زودتر از بقیه فشار را حس میکنند.
قطع گاز در آمار بورس کالا چطور دیده میشود؟
قطع گاز در آمار بورس کالا بیشتر به شکل افت عرضه و بالا رفتن نسبت تقاضا به عرضه دیده میشود تا ناپدید شدن کارخانهها. حساب ما از معاملات سیمان در بورس کالا، به تفکیک ماه، این است:
- زمستان ۱۴۰۳؛ میانگین عرضهٔ هر روز معاملاتی از حدود ۲۷۹ هزار تن در آذر به ۲۶۸ هزار تن در دی رسید و نسبت تقاضا به عرضه از ۱.۱۳ به ۱.۳۵
- زمستان ۱۴۰۴؛ میانگین عرضهٔ روزانه از حدود ۳۰۱ هزار تن در آذر به ۲۵۴ هزار تن در دی افتاد و نسبت تقاضا به عرضه از ۱.۳۰ به ۱.۴۹ و در بهمن به ۱.۵۲ رسید
- در هر دو زمستان، در هر ماه ۷۲ تولیدکننده در بورس عرضه داشتند؛ کارخانهها کمتر عرضه کردند، نه اینکه از بازار بیرون بروند
نسبت تقاضا به عرضهٔ ۱.۵ یعنی برای هر تنی که روی تابلو آمده، یک و نیم تن درخواست خرید ثبت شده است. همین صف است که در زمستان قیمت را بالا می‌برد.
نرخ سیمان در زمستان چقدر بالا می‌رود؟
در بورس کالا هر عرضه با قیمت پایه شروع میشود و رقابت خریداران نرخ را بالاتر می‌برد. در سیمان تیپ ۲ فله، نرخ معامله‌شده در آذر ۱۴۰۳ به‌طور میانگین ۶.۷ درصد بالاتر از قیمت پایه بود و در دی ۱۴۰۳ این فاصله به ۱۲.۷ درصد رسید. در زمستان ۱۴۰۴ فاصله در آذر ۶.۸ درصد بود و در بهمن به ۱۰.۶ درصد رسید.
این افزایش از رقابت است، نه از تغییر قیمت پایه؛ پس با فروکش کردن صف هم برمی‌گردد. قیمت مصالح‌فروشی هم روی همین نرخ درب کارخانه، به‌علاوهٔ کرایه و سود فروشنده، بنا میشود. نرخ هر روز را در قیمت روز سیمان و قیمت‌های تفکیکی کارخانهها دنبال کنید.
برای ۲۰ تن سیمان در زمستان چقدر بیشتر می‌پردازیم؟
فرض کنید برای یک ساختمان ۲۰ تن سیمان فله لازم دارید. اگر مثل دی ۱۴۰۳ فاصلهٔ نرخ معامله از قیمت پایه از حدود ۷ درصد به ۱۲ درصد برسد، هر تن حدود ۵ درصد قیمت پایه گران‌تر میشود. روی ۲۰ تن، این تفاوت برابر قیمت یک تن سیمان است (۲۰ × ۰.۰۵ = ۱). کرایهٔ حمل و هزینهٔ انبار را هم جدا حساب کنید؛ مقدار دقیق سیمان کار را با محاسبه‌گر سیمان بگیرید.
محدودیت انرژی فقط مال زمستان است؟
نه دیگر. دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان در اردیبهشت ۱۴۰۴ به خبرگزاری مهر گفت در استان‌های فارس، خوزستان، بوشهر، سیستان و بلوچستان و هرمزگان علاوه بر محدودیت برق، گاز هم قطع شده و محدودیت‌های بلندمدت انرژی تولید را حدود چهار میلیون تن نسبت به ۱۴۰۲ کم کرده است. الوندیان در مهر ۱۴۰۵ هم گفت محدودیت گاز امسال از ابتدای سال ادامه داشته و کارخانهها حتی در فصل گرم مازوت مصرف کرده‌اند.
زمستان ۱۴۰۵ از حالا چه نشانه‌ای دارد؟
در هفت روز معاملاتی نخست مهر ۱۴۰۵ تا ۱۱ مهر، میانگین عرضهٔ روزانهٔ سیمان در بورس کالا حدود ۱۹۲ هزار تن بود، در برابر ۲۷۹ هزار تن در شهریور. نسبت تقاضا به عرضه از ۱.۲۲ به ۱.۳۷ رسید و فاصلهٔ نرخ تیپ ۲ فله از قیمت پایه از ۴.۳ به ۹.۲ درصد. هفت روز برای نتیجه‌گیری کم است، ولی جهت همان جهت زمستان‌های پیش است و الوندیان هم گفته بود محدودیت گاز سال گذشته از اواسط مهر آغاز شد.
خریدار برای زمستان چه برنامه‌ای بریزد؟
سیمان کار زمستان را پیش از آذر بخرید، ولی نه بیشتر از آنچه تا چند هفته مصرف می‌کنید. سیمان انبارکردنی نیست؛ استاندارد ملی ۳۸۹ برای سیمان کیسهای که بیش از ۳ ماه در انبار تأمینکننده مانده آزمون دوباره پیشبینی کرده و رطوبت انبار کارگاه سیمان را کلوخه می‌کند. این برنامه جواب می‌دهد:
- مقدار سیمان هر مرحلهٔ کار را از پیش حساب کنید و خرید را به چند نوبت از اواخر مهر تا آذر بشکنید
- اگر سیلو یا انبار خشک دارید، فله بخرید؛ اگر ندارید، پاکت را بهاندازهٔ مصرف چند هفته بگیرید
- در دی و بهمن به‌جای خرید هول‌زده، فاصلهٔ نرخ معامله از قیمت پایه را در تابلوی بورس ببینید
- بتن‌ریزی در هوای سرد را با سیمان و افزودنی مناسب برنامه‌ریزی کنید، نه با آب گرم و حدس
