کف بتنی که زیر پا گرد میدهد یا با کشیدن دست رد سفید می‌گذارد، در بیشتر موارد لایهٔ رویی ضعیفی دارد که در روزهای اجرا ساخته شده است. انجمن ملی بتن آمادهٔ آمریکا (NRMCA) در برگهٔ فنی CIP 1 همین را می‌گوید؛ کف بتنی زیر تردد پودر میشود چون سطح سایشش ضعیف است. پس پیش از عوض کردن برند سیمان، باید دید آن چند میلیمتر رویی چطور ماله خورده، چند روز مرطوب مانده و در چه هوایی سفت شده است.
پودر شدن سطح بتن را چطور از عیب‌های دیگر جدا کنیم؟
پودر شدن سطح بتن یعنی لایهٔ رویی سخت‌شده خودبه‌خود به گرد نرم تبدیل میشود. NRMCA دو نشانه برایش می‌آورد؛ سطح زیر هر نوع تردد پودر میشود و با ناخن یا حتی با جارو کشیدن خط برمی‌دارد. این را با دو عیب نزدیک اشتباه نگیرید:
- شوره لکهٔ سفید بلوری است که با آب و برس پاک میشود و دوباره از دل کار بیرون میزند؛ سطح زیرش سخت است
- پوسته‌پوسته شدن یعنی ورقه‌های نازک بتن کنده می‌شوند و گودی کم‌عمقی می‌ماند؛ پودر شدن ورقه نمی‌دهد، فقط گرد
- سطح پودری با ضربهٔ کلید یا میخ خط عمیق برمی‌دارد، ولی بتن سالم فقط خط کم‌رنگ می‌خورد
یک آزمون ساده در کارگاه کافی است؛ یک متر مربع از کف را با جاروی خشک تمیز کنید، کف دست یا پارچهٔ تیره را روی آن بکشید و همین کار را فردا تکرار کنید. اگر هر بار گرد تازه می‌آید، لایهٔ سست هنوز تمام نشده است.
چه چیزی لایهٔ رویی بتن را سست میکند؟
لایهٔ رویی وقتی سست میشود که نسبت آب به سیمانِ همان چند میلیمتر بالا برود یا واکنش سیمان در آن نیمه‌کاره بماند. فهرست NRMCA برای علت‌های پودر شدن کف این‌هاست:
- پرداخت و ماله‌کشی وقتی هنوز آب روی سطح است یا بتن هنوز آب می‌اندازد؛ به گفتهٔ CIP 1 این کار آب انداخته را به ۶ میلیمتر رویی دال برمی‌گرداند و نسبت آب به سیمان آن لایه را خیلی بالا می‌برد
- پاشیدن سیمان خشک برای زودتر جمع شدن کار، یا آب پاشیدن روی سطح موقع پرداخت
- ماله کشیدن روی بتن سرد که رطوبت هوای گرم روی آن نشسته است
- گاز بخاری روباز، ژنراتور یا موتور بنزینی در فضای بسته که سطح را کربناته میکند
- عمل‌آوری ناکافی که پوستهٔ نرم و گردده می‌سازد
- رها کردن بتن تازه زیر باران، باد خشک یا یخ‌زدگی
- ریختن بتن مستقیم روی نایلون یا بستر نفوذناپذیر که آب‌انداختگی را بیشتر میکند
اسلامپ هم سهم دارد. NRMCA بتن با اسلامپ متوسط، حداکثر ۱۲۵ میلیمتر، را برای کف پیشنهاد میکند؛ بتنی که برای راحتی کار با آب اضافه شل شده، آب بیشتری به رو می‌فرستد و همان لایهٔ رویی را ضعیف‌تر میکند. برای جلوگیری از این آب اضافه، نسبت آب به سیمان را از روز اول با طرح اختلاط بسنجید.
چرا پاشیدن سیمان خشک روی آب بتن کف را پودری میکند؟
پاشیدن سیمان خشک روی آب بتن، آب را جمع نمی‌کند؛ یک خمیر پرآب و بی‌سنگدانه روی سطح می‌سازد که بعد از سفت شدن ترد است و زیر پا پودر میشود. NRMCA این کار را صریح منع کرده است: «NEVER sprinkle or trowel dry cement into the surface of plastic concrete to absorb bleed water.» یعنی هرگز سیمان خشک را برای جذب آب انداخته روی بتن تازه نپاشید و ماله نکشید.
راه درست صبر است. آب انداخته را باید گذاشت تبخیر شود یا با کشیدن یک شیلنگ روی سطح کنارش زد و پرداخت را تا تمام شدن آب‌انداختگی عقب انداخت. همین صبر چند ساعته در کف پارکینگ، انبار و حیاط بیشترین اثر را بر سختی سطح دارد و هیچ خرجی ندارد.
بخاری و هوای سرد زمستان چه ربطی به پودر شدن کف دارد؟
بخاری روباز و موتورهای درون‌سوز در زیرزمین بسته دی‌اکسید کربن پخش می‌کنند و سطح بتن تازه را کربناته می‌کنند. NRMCA می‌نویسد این واکنش مقاومت و سختی سطح را به‌شدت کم میکند. در بتن‌ریزی زمستانی کف زیرزمین، اگر برای گرم نگه داشتن کار بخاری گازی یا نفتی روشن است، دودکشش باید بیرون برود یا تهویه برقرار باشد.
سرما راه دوم را هم باز میکند. بتن سرد دیر می‌گیرد و مدت آب‌انداختگی‌اش طولانی‌تر است، پس وسوسهٔ ماله کشیدن زودهنگام بیشتر میشود. یخ زدن سطح پیش از سفت شدن هم همان لایه را ضعیف میکند. NRMCA برای بتن‌ریزی در هوای سرد دمای بتن بالای ۱۰ درجهٔ سانتی‌گراد و افزودنی زودگیرکننده را لازم می‌داند.
عمل‌آوری کف بتنی چند روز لازم است تا پودر نشود؟
عمل‌آوری کف بتنی باید بلافاصله پس از پرداخت شروع شود و چند روز ادامه پیدا کند؛ NRMCA مرطوب نگه داشتن بتن را در ۳ تا ۷ روز اول برای جلوگیری از پودر شدن لازم می‌داند. مبحث نهم مقررات ملی ساختمان (ویرایش ۱۳۹۲) در جدول ۹-۷-۲ حداقل مدت عمل‌آوری را بر پایهٔ نوع بتن و شرایط هوای معمولی، گرم و سرد تعیین کرده است؛ این کمینه برای بتن معمولی بین ۶ تا ۱۰ روز است و برای بتنی که دودهٔ سیلیس یا سرباره دارد، در هر سه شرایط بیشتر.
در هوای گرم و خشک کار حساس‌تر است. بند ۹-۷-۷-۲-۵ همان مبحث برای رطوبت نسبی کمتر از ۷۰ درصد یا باد تندتر از ۵ کیلومتر در ساعت می‌گوید «حفاظت بتن از تبخیر آب باید بلافاصله پس از اتمام عملیات پرداخت و با استفاده از پوشش پلاستیک انجام شود». گونی خیس، نایلون یا ترکیب عمل‌آوری مایع همه جواب می‌دهند، به شرطی که سطح در این روزها خشک نشود.
کف بتنی که پودر میشود را چطور ترمیم کنیم؟
ترمیم کف پودری به عمق لایهٔ سست بستگی دارد و همیشه از برداشتن همان لایه شروع میشود. روش‌هایی که NRMCA به ترتیب شدت آورده این‌هاست:
- سست‌شدگی سطحی؛ برداشتن لایهٔ ضعیف با سندبلاست، شاتبلاست یا کارواش پرفشار و بعد زدن سختکنندهٔ شیمیایی مثل سیلیکات سدیم یا فلوئوسیلیکات منیزیم و روی، روی بتنی که کاملاً خشک شده است
- اگر پس از سخت‌کننده باز هم گرد داد؛ پوشش لاتکسی، اپوکسی یا رنگ سیمانی
- سست‌شدگی عمیق؛ ساب‌زدن تر تا رسیدن به بتن سالم و اجرای یک لایهٔ رویه که خوب به زیرکار چسبیده باشد
- اگر هیچ‌کدام عملی نبود؛ پوشش کف مثل موکت یا کفپوش، که آماده‌سازی زیرکار را لازم دارد
دوغاب سیمان یا لایهٔ نازک ملات روی سطح پودری نمیچسبد و زود ورقه میشود. NRMCA یادآوری میکند که چسب کفپوش هم روی کف گردده نمی‌گیرد و گرد از لای موکت هم بیرون میزند؛ پس هزینهٔ ساب یا شاتبلاست را نباید حذف کرد.
پیش از سرزنش سیمان چه چیزهایی را وارسی کنیم؟
سیمانی که استاندارد است و در بقیهٔ کار مشکلی نساخته، معمولاً مقصر پودر شدن یک کف نیست؛ چون همان سیمان در ستون و دیوار همان کارگاه سالم مانده است. پیش از شکایت از کارخانه یا فروشنده، این فهرست را با پیمانکار و بنّا مرور کنید:
- موقع ماله‌کشی آب روی سطح بود؟ کسی برای جمع کردن آب سیمان پاشید؟
- اسلامپ بتن چقدر بود و در کارگاه آب اضافه شد؟
- عمل‌آوری از چه ساعتی شروع شد و چند روز ادامه داشت؟
- در فضای بسته بخاری یا ژنراتور روشن بود و تهویه داشت؟
- زیر بتن نایلون پهن شده بود؟
- در شب‌های اول دمای هوا زیر صفر رفت یا باران روی کار بارید؟
اگر به همهٔ این پرسش‌ها جواب درست دارید و کف باز هم پودر میشود، آن‌وقت از سیمان همان محموله نمونه بگیرید و پیگیری کیفیت را با مدرک شروع کنید. برای کار بعدی، مقدار سیمان را با محاسبه‌گر سیمان بسنجید تا بتن کمعیار هم به فهرست علت‌ها اضافه نشود.
