صادرات سیمان برای بازار داخلی ایران دو رو دارد: کارخانه‌ها ظرفیتی بیش از مصرف داخل دارند و صادرات این مازاد را جذب می‌کند، ولی هر تنی که از مرز بیرون می‌رود دیگر در تالار داخلی بورس عرضه نمی‌شود. اندازهٔ این دو سهم را با دو عدد منبع‌دار می‌شود دید. طبق آمار گمرک، صادرات سیمان و کلینکر در ۱۴۰۳ حدود ۱۲٫۸ میلیون تن بود. در همان سال، طبق بایگانی سیمان‌باز از معامله‌های روزانهٔ بورس کالا، حدود ۶۱٫۲ میلیون تن سیمان در تالار داخلی معامله شد. یعنی صادرات حدود یک‌پنجم فروش داخلی تالار بود؛ با این تفاوت که بخشی از آن کلینکر است، نه سیمان آماده.
آیا صادرات سیمان ممنوع است؟
نه. صادرات سیمان و کلینکر خاکستری آزاد است ولی از مسیر بورس. دستورالعمل اجرایی گمرک جمهوری اسلامی ایران با شمارهٔ ۱۴۵/۱۴۰۴/۸۰۷۵۰۵/د در ۱۲ شهریور ۱۴۰۴ ابلاغ کرد که بر پایهٔ نامه‌های سازمان توسعهٔ تجارت و معاونت معادن و صنایع معدنی وزارت صمت، صادرات سیمان و کلینکر فقط با ارائهٔ گواهی معامله در رینگ صادراتی بورس کالا ممکن است. از ۱۵ شهریور ۱۴۰۴ هر صادرکننده پیش از خروج بار باید تأییدیهٔ خرید از بورس را داشته باشد. آنچه در خبرها «ممنوعیت صادرات سیمان» خوانده می‌شود، همین ممنوعیت صادرات بیرون از بورس است.
رینگ صادراتی بورس کالا قیمت صادراتی سیمان را چقدر تغییر داد؟
طبق آمار گمرک که بورس۲۴ منتشر کرده، متوسط قیمت اظهارشدهٔ هر تن صادراتی پیش و پس از رینگ صادراتی این بود:
- سیمان: ۳۰ دلار در ۱۴۰۳، ۳۲ دلار در شش ماه اول ۱۴۰۴، و ۴۲ دلار در چهار ماه و نیم پس از آغاز عرضهٔ صادراتی در بورس
- کلینکر: ۲۲ دلار در ۱۴۰۳، ۲۳ دلار در شش ماه اول ۱۴۰۴، و ۲۶٫۵ دلار در همان چهار ماه و نیم
- در همان چهار ماه و نیم حدود ۴٫۹ میلیون تن سیمان و کلینکر در رینگ صادراتی معامله شد، به ارزش حدود ۱۶۶ میلیون دلار
یعنی اظهار قیمت صادراتی تا پیش از رینگ تقریباً ثابت بود و پس از آن حدود یک‌سوم بالا رفت. پیش از بورس، قیمت اظهارشده در گمرک را خود صادرکننده می‌نوشت؛ حالا قیمت در معاملهٔ رینگ ثبت می‌شود.
صادرات کجا با بازار داخلی گره می‌خورد؟
کارخانه یک ظرفیت دارد و آن را میان تالار داخلی و رینگ صادراتی تقسیم می‌کند. برای اینکه فروش صادراتی عرضهٔ داخلی را خالی نکند، وزارت صمت برای کارخانه‌ها کف عرضهٔ هفتگی در بازار داخلی گذاشته است. ابلاغیهٔ قیمت‌گذاری سیمان بورس کالا که از ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ اجرا شد، قیمت پایهٔ هر عرضه‌کننده را بر اساس درصد پایبندی به همین کف عرضه تعدیل می‌کرد؛ کارخانه‌ای که کمتر از سهمش عرضه می‌کرد، قیمت پایهٔ کمتری می‌گرفت.
اثر روی قیمت داخلی از مسیر همان تالار است. اگر کارخانه‌ها سیمان بیشتری صادر کنند و عرضهٔ داخلی کم شود، تقاضا از عرضه جلو می‌زند، رقابت در تالار بالا می‌رود و قیمت پایهٔ هفته‌های بعد هم بالا می‌آید. سازوکار این زنجیره در مطلب قیمت پایهٔ سیمان در بورس کالا آمده است. در فصلی که بازار ساخت‌وساز داخلی کساد است، صادرات برعکس عمل می‌کند و سیمانی را که در تالار داخلی خریدار ندارد جذب می‌کند.
صادرات سیمان در ۱۴۰۵ چه وضعی دارد؟
به گفتهٔ علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، در ۱۱ مهر ۱۴۰۵: صادرات کلینکر ۷۳ درصد افت کرده و از حدود ۳٫۳ میلیون تن سال گذشته به نزدیک ۹۰۰ هزار تن رسیده است، بیشتر به خاطر شرایط جنوب کشور و تنگهٔ هرمز و بازارهای خلیج فارس و هند. صادرات به عراق هم با کنترل مجوز واردات آن کشور کم شده و او پیش‌بینی کرد کل صادرات کشور تا پایان سال حدود ۵ میلیون تن افت کند. در مقابل، صادرات سیمان از مرزهای شمال و شرق در پنج ماه نخست حدود ۱۹ درصد رشد داشته، بیشتر به روسیه و افغانستان، ولی کامیون‌ها در مرز ۷ تا ۸ روز معطل می‌مانند.
حجم معاملهٔ داخلی سیمان در دو سال اخیر چقدر بود؟
بایگانی سیمان‌باز از معامله‌های روزانهٔ بورس کالا نشان می‌دهد در ۱۴۰۳ حدود ۶۱٫۲ میلیون تن و در ۱۴۰۴ حدود ۵۸٫۵ میلیون تن سیمان در تالار داخلی معامله شد، یعنی حدود ۴ درصد کمتر. این عدد فقط فروش داخلی تالار است و صادرات رینگ صادراتی را ندارد. برای دیدن اینکه عرضهٔ داخلی همین هفته چقدر به رقابت کشیده شده، تابلوی قیمت روز و صفحهٔ هر کارخانه نرخ کشف‌شده و حجم را با تاریخ معامله نشان می‌دهند.
خریدار داخلی از خبر صادرات چه نتیجه‌ای بگیرد؟
خبر افزایش صادرات به‌تنهایی یعنی گرانی نیست. نشانهٔ واقعی در تالار داخلی است: اگر چند هفته پشت سر هم تقاضای خریداران از حجم عرضهٔ یک کارخانه بیشتر باشد، قیمت پایهٔ آن کارخانه هر هفته تا سقف ۱۰ درصد بالا می‌رود و فروشنده‌های اطراف هم زودتر نرخ را بالا می‌برند. اگر عرضه کامل فروش نرود، قیمت پایه پله‌پله پایین می‌آید، صادرات هر قدر هم باشد. پس پیش از خرید عمده، نرخ و رقابت چند هفتهٔ اخیر کارخانه‌های نزدیک را ببینید.
