شکایت از کیفیت سیمان وقتی به جایی می‌رسد که مدرک آزمایش‌پذیر داشته باشید. بیشتر دعواهای سیمان به این دلیل بی‌نتیجه می‌ماند که همهٔ کیسه‌ها مصرف شده، فاکتور فقط نوشته «سیمان» و کسی نمی‌داند کیسه‌ها چند ماه در انبار مانده بودند. پس پیش از هر تماس و هر شکایتی، کیسه‌های باقی‌مانده را کنار بگذارید و دست به آن‌ها نزنید.
پیش از شکایت، از کجا بفهمیم ایراد از سیمان است نه از کار؟
بیشتر بتن و ملاتی که «نمی‌گیرد» یا ترک می‌خورد، ایرادش از اجراست نه از سیمان. پیش از شکایت این علتهای رایج را کنار بگذارید:
- آب اضافه‌ای که برای روان کردن بتن یا ملات ریخته شده و نسبت آب به سیمان را بالا برده است
- کم گذاشتن سیمان در هر متر مکعب نسبت به طرح اختلاط
- عملآوری نکردن و خشک شدن زودهنگام، به‌ویژه در هوای گرم
- یخ‌زدگی بتن تازه در هوای سرد
- سیمان کلوخه شده یا کیسه‌ای که مدت‌ها در انبار نمناک مانده
- سفت شدن زودهنگام ملات که گاهی گیرش کاذب است و با هم زدن دوباره رفع می‌شود
اگر هیچ‌کدام از این‌ها نبود و همان سیمان در دو کار جدا همین رفتار را نشان داد، احتمال ایراد خود سیمان جدی است.
برای شکایت از کیفیت سیمان چه مدرکی لازم است؟
مدرک اصلی شکایت از کیفیت سیمان نمونهٔ باز نشده از همان محموله است؛ بقیهٔ مدارک نشان می‌دهند نمونه از کجا آمده و چند وقت مانده است. این‌ها را جمع کنید:
- دست‌کم چند کیسهٔ باز نشده از همان محموله، یا نمونهٔ دربستهٔ سیمان فله
- فاکتور خرید با نام فروشنده، تاریخ، مقدار و نوع سیمان
- بارنامه یا برگ تحویل، به‌ویژه برای سیمان فله
- عکس واضح از نام کارخانه، نوع، رده و تاریخ تولید روی کیسه
- عکس و فیلم از ایراد در کار، با تاریخ
- طرح اختلاط یا نسبت‌هایی که در کار به کار رفته
تاریخ تولید مهم‌ترین سطر کیسه در این دعواست. استاندارد ملی ۳۸۹ درج نام واحد تولیدی، نوع و ردهٔ سیمان، وزن و تاریخ تولید به صورت ماه و سال را روی هر بسته الزامی کرده است؛ کیسه‌ای که این‌ها را ندارد خودش ایراد دارد.
نمونهٔ سیمان را چطور و چقدر برداریم؟
نمونهٔ سیمان را از کیسه‌های باز نشده یا از چند نقطهٔ محمولهٔ فله بردارید و در ظرف کاملاً دربسته نگه دارید. استاندارد ۳۸۹ برای نمونه‌برداری ارزیابی انطباق دست‌کم ۵ کیلو نمونه می‌خواهد که در بستهٔ بی‌منفذ به آزمایشگاه برود. برای محمولهٔ کامیونی هم نمونه را از سه نقطهٔ مختلف بار برمی‌دارد.
خریداری که خودش می‌خواهد انطباق سیمان را بسنجد، طبق همین استاندارد باید نمونه‌برداری و آزمون را مطابق ASTM C183 انجام دهد. عملی‌ترین راه این است که نمونه‌برداری با حضور فروشنده یا نمایندهٔ کارخانه انجام شود و صورت‌جلسه‌ای امضا شود که نشان بدهد نمونه از کدام کیسه‌ها و کدام بارنامه است. نمونه‌ای که یک‌طرفه و بی شاهد برداشته شده، بعداً راحت زیر سؤال می‌رود.
سیمانی که ماه‌ها مانده باشد هم قابل شکایت است؟
سیمان کهنه همیشه قابل شکایت نیست، چون مسئولیتش با کسی است که آن را نگه داشته. استاندارد ۳۸۹ برای سیمان کیسه‌ای که بیش از ۳ ماه در انبار تأمین‌کننده مانده و سیمان فله‌ای که بیش از ۶ ماه در سیلو مانده، به خواست خریدار آزمون دوباره پیش از مصرف را پیش‌بینی کرده است. اگر نتیجه با استاندارد نخواند، سیمان مردود است و «مسئولیت سیمانی که مردود شده با صاحب آن در زمان نمونه‌برداری و آزمون مجدد» است.
معنای عملی‌اش برای خریدار این است که اگر بنکدار کیسه‌ای با تاریخ تولید چهار ماه پیش به شما فروخته، حق دارید پیش از مصرف آزمون بخواهید. ولی اگر خودتان کیسه‌ها را ماه‌ها در کارگاه نگه داشته‌اید، شکایت از کارخانه ضعیف است. نکته‌های انبار کردن را در راهنمای نگهداری سیمان آورده‌ایم.
کم‌وزنی کیسه هم شکایت کیفیت حساب می‌شود؟
بله، استاندارد ۳۸۹ وزن را هم جزو شرایط پذیرش آورده است. کسری وزن هر کیسه نسبت به وزن اسمی نباید از ۲ درصد بیشتر شود؛ یعنی هیچ کیسهٔ ۵۰ کیلویی نباید زیر ۴۹ کیلو باشد. میانگین وزن ۵۰ کیسه‌ای که تصادفی از یک محموله برداشته می‌شود هم نباید از وزن اسمی کمتر باشد، وگرنه کل محموله پذیرفتنی نیست. برای این ادعا ترازوی دقیق و صورت‌جلسهٔ توزین با شاهد کافی است و آزمایشگاه لازم نیست.
شکایت از کیفیت سیمان را به کدام مرجع بدهیم؟
شکایت از کیفیت سیمان را به سه جا بدهید و منتظر یکی نمانید:
- فروشنده یا بنکدار؛ کتبی و با شمارهٔ فاکتور، چون اولین طرف معامله اوست
- کارخانهٔ سازنده؛ واحد فروش یا پاسخ‌گویی مشتریان، با عکس تاریخ تولید و نام محصول
- سازمان ملی استاندارد ایران؛ از راه سامانهٔ مردم‌دار ۱۵۱۷ که پیوندش در صفحهٔ اول سایت سازمان است، یا ادارهٔ کل استاندارد استان
سیمان پرتلند زیر استاندارد ملی ۳۸۹ است و بازرسی رعایت استاندارد کار سازمان ملی استاندارد است؛ همین سازمان آزمایشگاه‌های همکار را هم تأیید صلاحیت میکند. کارخانه گاهی زودتر از مسیر اداری جواب میدهد و اگر ایراد را بپذیرد، بی دعوای طولانی جایگزین می‌فرستد. اگر مبلغ بالاست و توافق نشد، مسیر حقوقی جداست و برایش مشاورهٔ حقوقی بگیرید.
آزمایش کیفیت سیمان چقدر طول می‌کشد؟
آزمایش کامل کیفیت سیمان دست‌کم حدود یک ماه طول می‌کشد، چون ردهٔ مقاومتی در استاندارد ۳۸۹ با مقاومت فشاری ملات در ۲۸ روز تعریف شده است. زمان گیرش، نرمی و ترکیب شیمیایی زودتر جواب می‌دهند؛ پس اگر شکایت دربارهٔ گیرش غیرعادی است، همان آزمون زمان گیرش زودتر روشن میکند حق با کیست.
برای مثال اگر بتن یک سقف ۷ روز پس از ریختن هنوز نرم است، آزمایشگاه از نمونهٔ سیمان ملات استاندارد می‌سازد و زمان گیرشش را با روش سوزن ویکات می‌سنجد. استاندارد ۳۸۹ گیرش اولیه را دست‌کم ۴۵ دقیقه و حداکثر ۳۷۵ دقیقه می‌خواهد. اگر نمونهٔ کیسه در این بازه بود، علت را باید در آب، سرما یا افزودنی جست.
چطور از اول به شکایت نرسیم؟
بیشتر شکایت‌ها با چند کار ساده هنگام خرید پیش نمی‌آید:
- تاریخ تولید روی کیسه را پیش از پرداخت ببینید و کیسهٔ بی تاریخ نخرید
- نوع و ردهٔ سیمان را در فاکتور و بارنامه بنویسید، نه فقط «سیمان»
- برای کارهای بزرگ، شرط نمونه‌برداری و آزمایش را پیش از خرید در قرارداد بیاورید
- از هر محموله دو سه کیسه را تا پایان کار باز نکنید
- به‌اندازهٔ مصرف چند هفته بخرید؛ مقدار لازم را با محاسبه‌گر سیمان برآورد کنید
