سیمان دو کارخانه را میشود در یک کارگاه مصرف کرد؛ آنچه ریسک دارد، ریختن هر دو در یک قالب یا یک بونکر است. هر کارخانه کلینکر، نرمی آسیاب و مقدار سنگ گچ خودش را دارد و دو کیسهٔ «تیپ ۲ ردهٔ ۴۲.۵» از دو کارخانه، با اینکه هر دو استاندارد هستند، الزاماً یک‌جور رفتار نمی‌کنند. فرق را بیشتر در زمان گیرش، رنگ و آب‌خواهی می‌بینید.
چرا دو سیمان هم‌تیپ و هم‌رده رفتار یکسانی ندارند؟
دو سیمان هم‌تیپ و هم‌رده رفتار یکسانی ندارند چون استاندارد ملی ۳۸۹ برای هر ویژگی یک بازهٔ مجاز تعیین می‌کند، نه یک عدد ثابت. زمان گیرش اولیه با سوزن ویکات باید دست‌کم ۴۵ دقیقه و حداکثر ۳۷۵ دقیقه باشد؛ یعنی دو سیمان کاملاً استاندارد می‌توانند چند ساعت با هم فاصله داشته باشند. نرمی هم فقط کمینه دارد و رده فقط کف مقاومت ۲۸ روزه را تضمین می‌کند.
یک تفاوت دیگر هم روی کیسه پیداست. طبق استاندارد ۳۸۹ سیمان پرتلند می‌تواند تا ۵ درصد سنگ آهک داشته باشد و باید این را روی کیسه بنویسد؛ پس یکی از دو سیمان ممکن است سنگ آهک داشته باشد و دیگری نه. این‌ها هیچ‌کدام عیب نیست، ولی وقتی دو سیمان در یک قالب کنار هم قرار می‌گیرند، تفاوتشان خودش را نشان می‌دهد.
مخلوط شدن سیمان دو کارخانه کجا واقعاً مشکل می‌سازد؟
مشکل وقتی جدی است که دو سیمان در یک عضو سازه‌ای پشت سر هم یا قاطی ریخته شوند. بخشی از بتن زودتر می‌گیرد و بخشی دیرتر؛ لایهٔ دوم روی لایهٔ اولی ریخته میشود که شروع به سفت شدن کرده و سطح چسبندگی ضعیفی میان دو لایه می‌ماند. در دال، ماله‌کشی سطح یکنواخت درنمی‌آید و در ستون یا تیر، مقاومت یک عضو ناهمگون میشود.
دو جای دیگر هم حساس است. اول بتن نمایان و نما که اختلاف رنگ دو سیمان در آن لکه‌لکه دیده میشود. دوم نمونه‌های آزمایشی؛ مکعب یا استوانه‌ای که از بتن یک سیمان گرفته شده، معرف بخشی که با سیمان دیگر ریخته شده نیست و نتیجهٔ آزمایش دیگر کل عضو را نشان نمی‌دهد.
مشخصات فنی پروژه‌ها دربارهٔ منبع سیمان چه می‌گویند؟
مشخصات فنی پروژه‌های عمرانی معمولاً برای هر بتن‌ریزی یکپارچه سیمان یک منبع را الزامی می‌کنند. در مشخصات استاندارد ادارهٔ راه تگزاس، بخش ۴۲۱ دربارهٔ بتن سیمان هیدرولیکی، آمده است: «Use cement of the same type and from the same source for monolithic placements.» یعنی برای هر بتن‌ریزی یکپارچه، سیمان از یک نوع و یک منبع.
همان مشخصات می‌خواهد اگر نوع، برند یا منبع سیمان عوض شد، پیمانکار با ساخت مخلوط آزمایشی یا سابقهٔ کار نشان دهد که این تغییر به ویژگی‌های بتن آسیب نمی‌زند و پیش از تغییر، تأیید مهندس را بگیرد. در کارگاه ساختمانی ما هم همین منطق کار می‌کند؛ عوض کردن کارخانه کار ناظر است، نه تصمیم لحظه‌ای سر کار.
اگر وسط بتن‌ریزی سیمان یک کارخانه تمام شد چه کنیم؟
بهترین کار این است که اصلاً وسط بتن‌ریزی به این وضع نرسید. اگر رسیدید، این ترتیب را رعایت کنید:
- بتن‌ریزی را در جای از پیش تعیین‌شدهٔ درز اجرایی متوقف کنید، نه وسط ستون یا تیر
- سیمان کارخانهٔ قبلی را تا پایان همان عضو مصرف کنید و سیمان تازه را به عضو بعدی ببرید
- دو سیمان را هرگز در یک بونکر، یک سیلو یا یک دور میکسر قاطی نکنید
- نوع و ردهٔ هر دو سیمان را از روی کیسه یا بارنامه مطابقت دهید
- از بتن هر سیمان نمونهٔ آزمایشی جدا بگیرید و برچسب بزنید
- برای پی، ستون و دال، تغییر کارخانه را پیش از ادامهٔ کار با ناظر هماهنگ کنید
یک دال ۲۵ متر مکعبی چند کیسه از یک کارخانه می‌خواهد؟
راه پیشگیری حساب کردن پیش از بتن‌ریزی است. فرض کنید دال ۲۵ متر مکعب بتن با عیار ۳۵۰ کیلو سیمان در هر متر مکعب لازم دارد. سیمان لازم ۸۷۵۰ کیلو، یعنی ۱۷۵ پاکت ۵۰ کیلویی است (۲۵ × ۳۵۰ ÷ ۵۰)؛ با کمی اضافه برای پرت، حدود ۱۸۵ پاکت. اگر بنکدار از کارخانهٔ مورد نظر فقط ۱۲۰ پاکت دارد، یا باید تا رسیدن بقیه صبر کنید، یا کل دال را با کارخانهٔ دیگر بریزید.
عدد دقیق کار خودتان را با محاسبه‌گر سیمان بگیرید و همان را یک‌جا از یک کارخانه سفارش دهید. سیمان دال را پیش از روز بتن‌ریزی در کارگاه جمع کنید، نه در طول روز.
در سیمان فله و سیلو چطور جلوی قاطی شدن را بگیریم؟
در سیمان فله، قاطی شدن معمولاً در سیلو رخ می‌دهد، وقتی محمولهٔ تازه روی ته‌ماندهٔ محمولهٔ قبلی تخلیه میشود. استاندارد ۳۸۹ دربارهٔ نگهداری می‌گوید: «نگهداری سیمان در کیسه یا به صورت فله در سیلو باید به گونه‌ای باشد که تشخیص محموله‌ها از یکدیگر، بازرسی و نمونه‌برداری از هر یک به آسانی امکان‌پذیر باشد.» در عمل یعنی:
- پیش از تخلیهٔ محمولهٔ کارخانهٔ تازه، سیلو را خالی کنید یا ته‌مانده را برای کار غیرسازه‌ای کنار بگذارید
- بارنامهٔ هر محموله را نگه دارید؛ نام کارخانه، نوع و رده باید در آن آمده باشد
- پاکت‌های دو کارخانه را در دو ردیف جدا بچینید و روی هر ردیف برچسب بزنید
صرفه‌جویی با عوض کردن کارخانه ارزش ریسک را دارد؟
عوض کردن کارخانه میان دو مرحلهٔ کار کاملاً معقول است؛ وسط یک قالب نه. در معاملات بورس کالا از ۲۸ شهریور تا ۱۱ مهر ۱۴۰۵، نرخ سیمان تیپ ۲ فله در گران‌ترین کارخانه حدود ۶۰ درصد بالاتر از ارزان‌ترین بود. چنین فاصله‌ای ارزش مقایسه را دارد، به شرطی که کرایهٔ حمل را هم حساب کنید. نرخ هر کارخانه را در قیمت‌های تفکیکی ببینید و تغییر منبع را به مرز دو مرحلهٔ کار ببرید، مثلاً پایان پی و آغاز ستون‌ها.
