تفاوت سیمان تیپ ۱ و ۲ را از کجا بفهمم و کدام را بگیرم؟
تفاوت سیمان تیپ ۱ و ۲ در سقف آلومینات تریکلسیم است، نه در مقاومت. تیپ ۲ برای خاک و آب سولفاته و بتنریزی حجیم ساخته شده و در ایران عملاً سیمان پیشفرض بازار است.
تفاوت سیمان تیپ ۱ و ۲ در مقدار آلومینات تریکلسیم است، نه در قدرت. تیپ ۱ سیمان پرتلند معمولی است و استاندارد ملی ۳۸۹ برای C3A آن سقفی نگذاشته؛ در تیپ ۲ همین ترکیب حداکثر ۸ درصد است تا سیمان در برابر سولفات خاک و آب مقاومت متوسط پیدا کند و هنگام گرفتن، گرمای کمتری آزاد کند.
تفاوت سیمان تیپ ۱ و ۲ دقیقاً در کجای ترکیب است؟
آلومینات تریکلسیم یا C3A یکی از چهار ترکیب اصلی کلینکر است. همین ترکیب است که با سولفات موجود در خاک و آب زیرزمینی واکنش میدهد و اترینگیت تأخیری میسازد؛ حاصلش انبساط و پوسته شدن بتن است. استاندارد ملی ایران به شمارهٔ ۳۸۹، که ویژگیهای سیمان پرتلند را تعیین میکند، سقف این ترکیب را برای هر تیپ جدا مشخص کرده است.
- تیپ ۱ — سیمان پرتلند معمولی، بدون سقف مشخص برای C3A، برای کارهای عمومی که در معرض سولفات نیستند
- تیپ ۲ — سقف C3A هشت درصد، مقاومت متوسط در برابر سولفات و گرمای هیدراتاسیون متوسط
- تیپ ۵ — سقف C3A پنج درصد، برای خاک و آب با سولفات زیاد
پس تیپ ۲ نسخهٔ محدودشدهٔ تیپ ۱ است، نه نسخهٔ قویترش. کارخانه با کم کردن C3A دوام را بالا میبرد، ولی همان کار باعث میشود سیمان در روزهای اول کمی کندتر مقاومت بگیرد.
پس چرا فروشنده میگوید تیپ ۲ قویتر است؟
چون تیپ را با ردهٔ مقاومتی اشتباه میگیرد. این دو عدد مستقلاند: تیپ میگوید سیمان از نظر شیمیایی برای چه شرایطی ساخته شده و رده میگوید در ۲۸ روز چه مقاومتی میدهد. ردههای استاندارد ۳۲.۵ و ۴۲.۵ و ۵۲.۵ مگاپاسکالاند و روی کیسه کنار تیپ میآیند.
عبارت «۲–۴۲۵» روی کیسه یعنی سیمان پرتلند تیپ ۲ با ردهٔ مقاومتی ۴۲.۵ مگاپاسکال. یک سیمان تیپ ۱ با ردهٔ ۵۲۵ از سیمان تیپ ۲ با ردهٔ ۳۲۵ مقاومت بیشتری میدهد. برای همین جملهٔ «تیپ بالاتر یعنی سیمان بهتر» از پایه غلط است.
کدامیک برای کار شما درست است؟
- دیوارچینی، پلاستر، ملات و بتن غیرسازهای در خاک معمولی — تیپ ۱ کافی است
- فونداسیون و شالودهای که در تماس با خاک و آب زیرزمینی است — تیپ ۲
- بتنریزی حجیم مثل پی گسترده و دیوار حائل ضخیم — تیپ ۲، بهخاطر گرمای کمتر
- قطعات پیشساخته و پیشتنیده که باید زود قالببرداری شوند — تیپ ۱ با ردهٔ بالا
- خاک شور و آب با سولفات زیاد — نه تیپ ۱ و نه تیپ ۲؛ سراغ تیپ ۵ بروید
اگر نمیدانید خاک زمینتان چقدر سولفات دارد، در مطلب سیمان تیپ ۲ یا تیپ ۵ توضیح دادهایم که با آزمایش خاک چه عددی باید نگاه کنید و از کجا مرز بین این دو رد میشود. برای دیدن کل خانوادهٔ تیپها و سیمانهای آمیخته کنار هم هم، مطلب انواع سیمان در ایران نقشهٔ کاملشان را دارد.
چرا در بازار ایران پیدا کردن تیپ ۱ سخت است؟
چون بیشتر کارخانههای ایرانی خط تولیدشان را روی تیپ ۲ بردهاند. تیپ ۲ هم بازار ساختمانی را جواب میدهد و هم برای پروژههای عمرانی قابل قبول است، پس کارخانه بهجای دو محصول، یکی تولید میکند. نتیجهاش در کارگاه این است که وقتی از بنکدار تیپ ۱ میخواهید، در بیشتر موارد همان تیپ ۲ را با نام تیپ ۱ تحویل میگیرید.
این معمولاً به ضررتان نیست، ولی اگر برای کار خاصی به تیپ ۱ واقعی نیاز دارید — مثلاً قطعهٔ پیشساخته که باید زود مقاومت بگیرد — باید نام تیپ را روی کیسه و در برگ آنالیز کارخانه ببینید، نه اینکه به حرف فروشنده اتکا کنید. در جدول ۷۷ کارخانهٔ سیمانباز میتوانید ببینید هر کارخانه چه تیپهایی عرضه میکند.
اختلاف قیمت تیپ ۱ و تیپ ۲ چقدر است؟
در تالار سیمان بورس کالای ایران این دو تیپ جدا از هم عرضه میشوند و نرخشان معمولاً به هم نزدیک است، چون تفاوت بهای تمامشدهٔ تولیدشان کم است. آنچه واقعاً فاصله میاندازد عرضه و تقاضای همان روز و همان کارخانه است، نه تیپ. نرخ معاملهشدهٔ امروز هر کارخانه را در تابلوی قیمت سیمانباز ببینید و پیش از سفارش، همان عدد را با نرخ بنکدار مقایسه کنید.
اگر فروشنده بابت تیپ ۲ اختلاف قیمت محسوسی میگیرد، آن اختلاف تقریباً همیشه حاشیهٔ سود اوست نه تفاوت درب کارخانه. در مطلب قیمت سیمان درب کارخانه نشان دادهایم این فاصله معمولاً از کجا میآید.
اگر اشتباهی تیپ ۱ ریختم چه اتفاقی میافتد؟
در خاک معمولی هیچ اتفاقی نمیافتد. مشکل فقط وقتی جدی است که بتن در تماس دائم با سولفات باشد؛ آن هم اثرش سالها بعد به شکل انبساط، ترک و پوسته شدن سطح خودش را نشان میدهد نه در همان هفتهٔ اول. راه جبران هم بعد از بتنریزی وجود ندارد، برای همین انتخاب تیپ کاری است که باید قبل از سفارش انجام شود، نه بعدش.
